- Phóng viên: Tỉ giá, lãi suất trong nước từ nay đến cuối năm chịu áp lực ra sao trước diễn biến đồng USD mạnh lên và nhiều ngân hàng trung ương toàn cầu liên tiếp có những đợt tăng lãi suất, thưa ông?

TS Nguyễn Đức Kiên - Ảnh: Văn Duẩn

TS NGUYỄN ĐỨC KIÊN: Phản ứng chính sách và diễn biến tình hình kinh tế của Việt Nam hơi chậm nhịp so với nhiều quốc gia. Trong giai đoạn 2020-2021, khi dịch Covid-19 xuất hiện và bắt đầu tác động đến kinh tế, các nước tung hàng loạt chính sách nới lỏng tiền tệ, còn chúng ta chưa có nhiều biện pháp mạnh mẽ. Năm nay, Việt Nam triển khai chương trình hồi phục, phát triển kinh tế - xã hội với gói hỗ trợ 347.000 tỉ đồng thì các nước bắt đầu rơi vào lạm phát. 

Tại thời điểm này, lạm phát của Mỹ vẫn khó kiểm soát, lạm phát ở châu Âu trong xu hướng khó dự báo. Trong khi đó, chưa thấy động thái nào cho thấy giá lương thực - thực phẩm có thể đi xuống, gây tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với lạm phát.

Hơn 60 ngân hàng trung ương đã họp và thống nhất nâng lãi suất. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) vẫn đang trên đà xem xét tăng lãi suất song chưa hút tiền về nên chỉ hy vọng lạm phát giảm thông qua điều chỉnh giá dầu...

Trước tình hình đó, lãi suất của Việt Nam vẫn đang được giữ ổn định để hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất - kinh doanh. So sánh một cách tương đối là khi các nước tăng lãi suất mà chúng ta không tăng thì có thể coi là giảm. Hy vọng giải ngân đầu tư công từ nay đến cuối năm tăng giúp vòng quay của dòng tiền tốt hơn, còn hiện giờ vòng quay của tiền khá chậm. 

Mới đây, Chính phủ đã nghe Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia trao đổi, báo cáo về công tác điều hành chính sách tiền tệ. Chúng ta vẫn kiên định chủ trương ổn định kinh tế vĩ mô, điều hành chính sách tài khóa - tiền tệ linh hoạt, bám theo diễn biến thị trường.

Sẽ không có sự điều chỉnh nào về chính sách tiền tệ trong 3 tháng tới. Trong ảnh: Khách hàng tại Ngân hàng TMCP Phát triển TP HCM (HDBank) - Hoàng Triều

- Nếu diễn biến thị trường buộc chúng ta không thể tránh tăng lãi suất thì điều này có ảnh hưởng đến chương trình hồi phục, phát triển kinh tế - xã hội mà Chính phủ đang quyết liệt triển khai với mục tiêu hỗ trợ tốt nhất cho doanh nghiệp?

Sẽ không có sự điều chỉnh nào về chính sách tiền tệ trong 3 tháng tới. Muốn điều chỉnh thì ít nhất cũng phải đến tháng 10. Hiện tại, các cơ quan điều hành vẫn phải theo dõi sát diễn biến trên thị trường thế giới. 

Tôi nhấn mạnh lại chính sách tiền tệ sẽ được điều hành linh hoạt, giữ ổn định và phù hợp với thị trường. Không thể nói trước được điều gì bởi nếu cuối năm nay, toàn cầu xử lý được vấn đề lạm phát thì công tác điều hành của chúng ta sẽ khác so với bối cảnh hiện nay.

Một điểm rất đáng chú ý là điều hành chính sách của Việt Nam trong năm nay khác với mọi năm bởi có sự kết hợp hài hòa giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa. Chưa có thời kỳ nào mà điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa lại phức tạp và nhiều thách thức như giai đoạn này. Hồi năm 2011, khi Việt Nam bị cuốn vào khủng hoảng kinh tế thế giới, chúng ta vẫn nhìn thấy có những khu vực kinh tế còn động lực. Giờ thì động lực của các nền kinh tế có quan hệ thương mại tốt với Việt Nam đang rất hạn hẹp. Khi lạm phát ở Mỹ và châu Âu không ngừng leo thang và chính sách "zero Covid" vẫn được Trung Quốc theo đuổi thì chắc chắn đầu ra của hàng Việt sẽ gặp khó khăn.

TS Nguyễn Đức Kiên cho rằng khi các nước tăng lãi suất mà Việt Nam không tăng thì có thể coi là giảm. Trong ảnh: Giao dịch tại Ngân hàng TMCP Nam Á - Hoàng Triều

- Doanh nghiệp trong bối cảnh nhiều khó khăn hiện nay luôn mong chờ những chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước để ổn định hoạt động và tăng trưởng trở lại, thưa ông?

Tôi cho rằng doanh nghiệp cũng phải nhân cơ hội này cơ cấu lại mô hình sản xuất. Không thể yêu cầu chính sách vĩ mô phải đi theo cái "bất biến" của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không có sự điều chỉnh uyển chuyển thì sẽ rất khó để trụ vững.

- Vậy ông có lời khuyên cụ thể nào cho cộng đồng doanh nghiệp?

Cần tăng cường số hóa, ứng dụng công nghệ 4.0 vào trong từng doanh nghiệp - tế bào vi mô của nền kinh tế. Phải xác định trong chuỗi giá trị gia tăng, đâu là khâu đột phá để nâng cao năng suất, tạo giá trị gia tăng lớn, đủ sức "gánh" được những khâu khác; đâu là khâu có khả năng ứng dụng cách mạng công nghệ 4.0 để tăng sức cạnh tranh với quốc tế.

Đưa công nghệ vào các công đoạn dệt may nhiều hơn để nâng cao giá trị gia tăng - Hoàng Triều

Ví dụ, chúng ta thường quan niệm dệt may một ngành nhưng thực tế đây là một chuỗi ngành đi từ nguyên liệu, sợi, vải, nhuộm rồi mới đến may. Trong chuỗi này, có thể tập trung tự động hóa ở khâu có khả năng đột phá như sợi, dệt, nhuộm. Bởi vì, nếu như ở khâu may, mỗi công nhân chỉ có thể làm với 1 máy thì ở các khâu còn lại, mỗi công nhân có thể vận hành 3-4 máy. Máy sợi đời cũ chỉ có 30-40 cọc nhưng máy sợi công nghệ mới có đến hàng trăm cọc tự động hóa...

Ngoài ra, doanh nghiệp phải nắm bắt và hiểu rõ thị trường, luật pháp. Vụ việc "36 container điều bị mất kiểm soát" hồi cuối năm 2021 là bài học cho doanh nghiệp nhỏ trong nước. Chính phủ đã có quy định về phương thức thanh toán trong hợp đồng xuất khẩu nhưng doanh nghiệp lại chọn phương thức "niềm tin" nên kết cục phải đối mặt với rủi ro cao. Nếu không được cơ quan quản lý hỗ trợ, các doanh nghiệp xuất khẩu này có nguy cơ bị mất trắng.

TS Nguyễn Đức Kiên gợi ý doanh nghiệp ngành điều chuyển đổi sản xuất theo hướng cung cấp đơn hàng nhỏ với tính đặc thù cao - Ảnh: An Na

Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn cần nắm bắt được xu thế thị trường thế giới để chuyển đổi sản xuất cho phù hợp. Hiện thị trường chuộng những đơn hàng nhỏ với tính đặc thù cao. Ví dụ, trong sản xuất hạt điều, phải nắm được tiêu chuẩn về độ mặn đối với sức khỏe người tiêu dùng để định lượng sản phẩm, đóng gói... theo hướng bảo đảm sức khỏe cho họ. Sản xuất phải nghĩ đến người tiêu dùng, doanh nghiệp phải có trách nhiệm với người tiêu dùng thì kinh doanh mới bền vững. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Việt, nhất là doanh nghiệp nhỏ, cần chú trọng tính liên kết trong nội địa cùng các tiêu chí về môi trường, rào cản kỹ thuật...

- Nhiều doanh nghiệp khá lo lắng về động thái "siết" tín dụng của Ngân hàng nhà nước. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến mục tiêu hồi phục, phát triển kinh tế - xã hội, thưa ông?

Hiện nay, lĩnh vực bất động sản không khuyến khích phát triển theo kiểu đi vay tràn lan để làm dự án nữa. Còn các doanh nghiệp nếu chứng minh được mình làm tốt thì ngân hàng nào cũng muốn cho vay vốn tín dụng.

Yêu cầu đối với hàng hóa xuất khẩu ngày càng cao hơn buộc doanh nghiệp phải chủ động thay đổi phương thức sản xuất - Ảnh: Hoàng Triều

Trước diễn biến không tích cực của kinh tế thế giới, Việt Nam vẫn giữ ổn định hạn mức tín dụng tăng trưởng quanh mức 12%-14%. Chúng ta không nên đặt vấn đề nới "cứng" room tín dụng vào lúc này, bởi vì doanh nghiệp ở các lĩnh vực không bị hạn chế vẫn có thể tiếp cận được vốn tín dụng phục vụ sản xuất - kinh doanh.