Tập đoàn Đèo Cả đã trả lời phỏng vấn của Báo Người Lao Động xung quanh việc đề xuất không sử dụng Trạm thu phí La Sơn - Túy Loan để hoàn vốn cho dự án xây dựng hầm đường bộ qua Đèo Cả, đồng thời bổ sung vốn Nhà nước để hỗ trợ dự án.

----0----

Theo Bộ GTVT, sau khi Tập đoàn Đèo Cả đầu tư bổ sung vào dự án xây dựng hầm đường bộ qua Đèo Cả hạng mục hầm Cù Mông và mở rộng hầm Hải Vân (trước đó là hầm Đèo Cả và hầm Cù Mông), để bảo đảm hiệu quả tài chính, Thủ tướng đã đồng ý thành lập trạm thu phí trên tuyến La Sơn - Túy Loan để thu phí hoàn vốn cho toàn dự án.

Tuy nhiên, thông tin từ Tập đoàn Đèo Cả cho hay do thay đổi chính sách pháp luật, cụ thể là Luật Quản lý tài sản công và Nghị quyết 437/2017 của Quốc hội về thực hiện chính sách đầu tư, khai thác công trình giao thông theo hình thức hợp đồng BOT, việc thu phí trên tuyến La Sơn - Túy Loan không còn phù hợp. 

"Đến nay, dự án đã đi vào khai thác phục vụ người dân, tức nhà đầu tư đã hoàn thành trách nhiệm hợp đồng, nhưng chưa được thu phí để hoàn vốn. Nhà đầu tư đã có nhiều kiến nghị với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trên nguyên tắc tiếp tục thực hiện theo đúng hợp đồng đã ký; trường hợp cần thay đổi phương thức hoàn vốn do pháp luật thay đổi, cần bố trí vốn ngân sách thay thế cho việc thu phí trực tiếp" - ông Ngọ Trường Nam, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả, cho hay.

Từ kiến nghị của nhà đầu tư và trên cơ sở ý kiến các bộ, ngành, cơ quan thanh tra, kiểm toán, Bộ GTVT đã trình Chính phủ phương án bố trí ngân sách Nhà nước khoảng 2.280 tỉ đồng thay thế phương thức thu phí ở Trạm thu phí La Sơn - Túy Loan.

Theo ghi nhận của phóng viên Báo Người Lao Động, lưu lượng xe trung bình mỗi ngày qua Trạm thu phí hầm Đèo Cả và Trạm thu phí hầm Cù Mông không cao. Đây không phải là những tuyến đường hầm độc đạo nên cánh tài xế vẫn có thể chọn đi qua đèo Cả, đèo Cổ Mã, đèo Cù Mông để "né" thu phí.

Theo số liệu mà Báo Người Lao Động nắm được, doanh thu của Trạm thu phí Đèo Cả (cho hầm Đèo Cả và hầm Cổ Mã) là khoảng 300 tỉ đồng/năm. Tập đoàn Đèo Cả xác nhận hoạt động thu phí sử dụng công trình diễn ra bình thường nhưng mức thu hiện thấp hơn mức thu quy định trong hợp đồng dự án thỏa thuận với cơ quan Nhà nước.

Riêng với việc hầm Cù Mông chỉ đưa 1 ống hầm gồm 2 làn xe vào vận hành trong khi thiết kế là 2 ống hầm, nhà đầu tư giải thích hạng mục mới đầu tư ở giai đoạn 1 - hoàn thiện 1 ống hầm 2 làn xe để phương tiện lưu thông 2 chiều. Ống hầm còn lại chưa đầu tư hoàn thiện, chỉ đầu tư 2/4 làn xe, được dùng để cứu hộ cứu nạn khi xe gặp sự cố trong ống hầm 1. Theo nhà đầu tư, việc lựa chọn quy mô đầu tư được xác định trên cơ sở lưu lượng giao thông hiện tại và dự báo trong tương lai. "Tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn năm 2021-2025 đã được phê duyệt sẽ kết nối với hầm Cù Mông. Do đó, chúng tôi đã kiến nghị Bộ GTVT xem xét việc đầu tư hầm Cù Mông giai đoạn 2" - ông Ngọ Trường Nam cho biết.

Cũng liên quan đến tuyến cao tốc Bắc - Nam đang được triển khai, có ý kiến cho rằng lưu lượng xe qua Quốc lộ 1 sẽ giảm, nhà đầu tư sẽ khó thu hồi vốn đối với những dự án BOT tại đây nên đề xuất xử lý theo hướng Nhà nước mua lại trạm thu phí. Tập đoàn Đèo Cả cho rằng việc triển khai cao tốc Bắc - Nam nhằm thực hiện quy hoạch đã phê duyệt. Phương án tài chính của các dự án trên Quốc lộ 1 đã xét đến việc phân lưu với cao tốc này. 

"Nguyên nhân chính dẫn đến việc nhà đầu tư đề xuất xử lý trạm thu phí bằng ngân sách Nhà nước là bởi các yếu tố khách quan mà các bên không lường trước được. Với Trạm thu phí La Sơn - Túy Loan, như phân tích nêu trên là đến từ việc thay đổi quy định pháp luật" - ông Nam khẳng định.

Hầm Cù Mông đến nay chỉ mới đưa vào vận hành 1 ống hầm

Có ý kiến cho rằng nhà đầu tư của 8 dự án BOT giao thông đang đề xuất Nhà nước mua lại bằng ngân sách cũng đang tham gia xây dựng cao tốc Bắc - Nam trong khi nguồn vốn có hạn nên cần giải quyết theo hướng trên để có vốn đầu tư. Phản hồi, ông Ngọ Trường Nam cho rằng nhà đầu tư, nhà thầu tham gia dự án cao tốc Bắc - Nam phải chứng minh năng lực đáp ứng yêu cầu, trong đó có năng lực tài chính, mới có thể trúng thầu. Còn vướng mắc của các dự án BOT đã kéo dài, dự án không có nguồn thu, gây hệ lụy lớn đến nhà đầu tư và ngân hàng đã tài trợ vốn.

"Cũng vì vậy mà mấy năm qua, rất ít dự án BOT tìm được nhà đầu tư. Nhà nước phải bỏ ra nhiều ngân sách hơn để đầu tư công, còn các ngân hàng thì xem đây là lĩnh vực rủi ro, mà rủi ro lớn nhất là chính sách. Do đó, việc giải quyết dứt điểm những tồn tại không chỉ hỗ trợ nhà đầu tư, hệ thống ngân hàng mà còn cải thiện môi trường đầu tư trong dài hạn, giúp Nhà nước huy động được nhiều nguồn lực, tiết kiệm hơn cho ngân sách" - ông Nam nêu quan điểm.

Theo báo cáo của nhà đầu tư dự án BOT cầu Bình Lợi với Ban Quản lý dự án 7 (QLDA 7) thuộc Bộ GTVT, tính đến cuối tháng 4-2022, dự án mới giải ngân được 441 tỉ đồng; trong đó, vốn chủ sở hữu là 158 tỉ đồng, giải ngân từ nguồn hoàn thuế GTGT 33,98 tỉ đồng và vốn vay từ UBND tỉnh Bình Dương là 248,48 tỉ đồng.

Liên quan kiến nghị của nhà đầu tư, Ban QLDA 7 cũng đã có báo cáo gửi Bộ GTVT về những khó khăn, vướng mắc của dự án.

Theo Ban QLDA 7, cầu đường sắt Bình Lợi mới đã hoàn thành, đưa vào khai thác từ ngày 14-9-2019, bàn giao cho Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam vào ngày 20-1-2022. Tuy nhiên, vật tư từ tháo dỡ cầu đường sắt Bình Lợi cũ chưa được Cục Đường sắt tiếp nhận dù Ban QLDA 7 đã có rất nhiều văn bản đề nghị. Hạng mục cải tạo luồng sông đã hoàn thành thiết kế bản vẽ thi công nhưng chưa có nguồn vốn nên chưa trình được thiết kế bản vẽ thi công.

Toàn cảnh cầu Bình Lợi - Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Ngoài ra, dự án đang gặp nhiều khó khăn trong phương án thu phí hoàn vốn và phương án tài chính. Như Báo Người Lao Động đã phản ánh, theo phương án tài chính trong hợp đồng BOT được nhà đầu tư ký với Bộ GTVT, nguồn thu để hoàn vốn cho dự án được thu từ các tàu có tải trọng toàn phần từ 300 tấn trở lên khi đi vào các cảng An Sơn, Bến Súc và Rạch Bắp (tỉnh Bình Dương). Thế nhưng, cảng An Sơn mới đầu tư xây dựng một phần, cảng Rạch Bắp chưa đầu tư trong khi Bộ GTVT có quyết định bỏ cảng Bến Súc để thay bằng cảng khác.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cảng biển tại khu vực TP HCM, tỉnh Bình Dương và các tỉnh miền Đông Nam Bộ đã có văn bản kiến nghị Thủ tướng, Bộ GTVT không thu phí tại thời điểm hiện tại với dự án BOT cầu Bình Lợi. Vì thế, theo Ban QLDA 7, phương án tài chính của dự án BOT cầu Bình Lợi đến thời điểm hiện tại không khả thi. Dự án hoàn thành sẽ không có nguồn thu để hoàn vốn ít nhất trong 2 năm.

Về nguồn vốn đầu tư cho dự án BOT cầu Bình Lợi, nhà đầu tư đã giải ngân 192/172 tỉ đồng; vốn ngân sách TP HCM phục vụ giải phóng mặt bằng hạng mục cầu đường sắt Bình Lợi đã giải ngân 110/153 tỉ đồng; khoản nhà đầu tư vay từ ngân sách của tỉnh Bình Dương được giải ngân 248/300 tỉ đồng.

Cầu Bình Lợi mới - Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Tuy nhiên, Quỹ Đầu tư phát triển tỉnh Bình Dương thông báo phần vốn còn lại sẽ không tiếp tục giải ngân sau kết luận của Kiểm toán Nhà nước về kiểm toán vốn ngân sách tỉnh này. Đồng thời, quỹ này liên tục có nhiều văn bản yêu cầu nhà đầu tư dự án BOT cầu Bình Lợi trả lại vốn vay đã giải ngân. Bên cạnh đó, ngân hàng cho dự án vay vốn cũng không thể giải ngân phần vốn vay do cơ cấu vốn thay đổi. Hợp đồng tín dụng bị phá vỡ nên nhà đầu tư không có nguồn để thực hiện nốt hạng mục cải tạo luồng sông Sài Gòn sau khi đã hoàn thành cầu đường sắt Bình Lợi mới.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, ông Trần Đình Tuyên, Phó Giám đốc Ban QLDA 7, cho biết để giải quyết các vướng mắc liên quan dự án BOT cầu Bình Lợi, ban đang quyết liệt chỉ đạo nhà đầu tư báo cáo đánh giá giám sát đầu tư dự án, từ đó đề xuất phương án xử lý cụ thể để báo cáo Bộ GTVT báo cáo Thủ tướng xem xét chỉ đạo.

Trước đó, Ban QLDA 7 đã có văn bản yêu cầu nhà đầu tư khẩn trương giải quyết dứt điểm các tồn tại, vướng mắc thuộc Dự án cải tạo nâng cấp luồng sông Sài Gòn đoạn từ cầu đường sắt Bình Lợi tới cảng Bến Súc theo hình thức hợp đồng BOT. Cụ thể, ban yêu cầu nhà đầu tư khẩn trương huy động tài chính hoàn thành các hạng mục 300 m đường gom và hệ thống điện chiếu sáng trong tháng 9-2022. Đồng thời, cử cán bộ làm việc với Cục Đường sắt Việt Nam và UBND TP HCM hoàn thành việc bàn giao vật tư thu hồi để có cơ sở quyết toán gói thầu số 8 cũng như khẩn trương khắc phục các tồn tại về phao neo, biển báo, đèn tín hiệu… phạm vi ngoài dự án để bàn giao cho Cục Đường thủy nội địa.

Ngoài ra, Ban QLDA 7 yêu cầu nhà đầu tư chỉ đạo Công ty CP Tư vấn đầu tư và Xây dựng giao thông vận tải (TRICC) lập báo cáo đánh giá hiệu quả đầu tư, nội dung theo chỉ đạo của Bộ GTVT, như: phương án thực hiện tiếp theo đối với dự án, phương án thu xếp nguồn vốn để hoàn trả cho tỉnh Bình Dương, đánh giá nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến không hoàn thành dự án theo mục tiêu ban đầu, đánh giá hiệu quả đầu tư của dự án. Trong trường hợp không tiếp tục đầu tư, phải làm rõ cơ sở pháp lý và đề xuất cụ thể phương án xử lý, đánh giá về khả năng thu phí và phương án thu phí dựa trên các phương án do đơn vị tư vấn lập với nội dung phân tích ưu - nhược điểm từng phương án.

Ngoài ra, để xử lý tồn tại, Ban QLDA 7 cũng yêu cầu nhà đầu tư nhanh chóng hoàn tất các hồ sơ để quyết toán các gói thầu còn lại, gồm gói thầu số 2, 3, 4, 5, 6...

Nhà đầu tư được thu phí tại 2 trạm thu phí trên đường Thái Nguyên - Chợ Mới và trên Quốc lộ 3 để hoàn vốn cho Dự án BOT xây dựng tuyến đường Thái Nguyên - Chợ Mới, nâng cấp Quốc lộ 3 đoạn Km65 - Km100. Tuy nhiên, ông Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc Công ty TNHH BOT Thái Nguyên - Chợ Mới, cho biết do chỉ thu phí trên đường Thái Nguyên - Chợ Mới nên hầu hết phương tiện lựa chọn trạm Quốc lộ 3 để lưu thông không mất phí.

Theo ông Thanh, thời gian qua, nhà đầu tư, các cơ quan chức năng đã vào cuộc gỡ khó cùng doanh nghiệp. Doanh nghiệp dự án cũng xây dựng phương án miễn, giảm phí qua trạm cho người dân khu vực và được cấp có thẩm quyền thông qua. Mặc dù vậy, công tác thu phí gặp rất nhiều vướng mắc và còn những bất cập nhất định.

"Dự án nếu được mua lại thì sẽ là giải pháp tối ưu lúc này. Phương án nhà đầu tư mong muốn nhất là được Nhà nước mua lại toàn bộ dự án, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn" - ông Thanh bày tỏ.

Theo đại diện nhà đầu tư dự án cầu Thái Hà vượt sông Hồng, sau 3 năm thi công, dự án hoàn thành đưa vào khai thác từ tháng 4-2018, nhà đầu tư bắt đầu thu phí từ tháng 2-2019. Tuy nhiên, từ thời điểm thu phí đến nay, doanh thu thực tế chỉ đạt khoảng 14,8% so với phương án tài chính hợp đồng BOT, dẫn đến phá vỡ phương án tài chính, nguy cơ phá sản cho nhà đầu tư.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, đại diện Trạm thu phí BOT cầu Thái Hà cho hay nguyên nhân dẫn đến thất thu, vỡ phương án tài chính là do sau khi dự án đầu tư nâng cấp, cải tạo Quốc lộ 39A và dự án xây dựng cầu Hưng Hà vượt sông Hồng hoàn thành, hầu hết phương tiện đều chọn tuyến đường không thu phí qua cầu Hưng Hà. Trong khi đó, khoảng cách từ cầu Thái Hà đến cầu Hưng Hà rất ngắn, chỉ khoảng 3 - 4 km.

Trạm thu phí BOT cầu Thái Hà vắng xe qua lại

Chưa hết, theo tìm hiểu của phóng viên, tài xế và các doanh nghiệp vận tải phản ánh mức phí qua cầu Thái Hà quá cao. Trong đó, mức thu thấp nhất dành cho xe dưới 12 chỗ là 34.000 đồng/lượt, cao nhất là container với 180.000 đồng/lượt - mức cao nhất trong các cầu vượt sông Hồng. Mức phí này vượt quá sức chịu đựng của người dân, doanh nghiệp vận tải.

Hiện nhà đầu tư dự án đã giảm khoảng 50% phí cho xe tải và container. Tuy vậy, lượng xe qua trạm và doanh thu thu phí vẫn chưa đạt phương án tài chính.

Trước việc doanh thu dự án không đạt kế hoạch trong khi các khoản nợ ngân hàng, trả lãi vay, chi phí vận hành, bảo trì dự án... vẫn phải thực hiện, nhà đầu tư đã có văn bản đề nghị Bộ GTVT kiến nghị Chính phủ mua lại dự án, giúp nhà đầu tư tránh phá sản.

Đại diện trạm BOT cầu Thái Hà cũng cho hay đến nay, trạm thu phí BOT cầu Thái Hà chưa thể triển khai lắp đặt, vận hành hệ thống thu phí không dừng.