Sở hữu sự nghiệp đồ sộ nhưng nhà viết kịch tài danh Lưu Quang Vũ lại có cuộc sống riêng nhiều thăng trầm. Ông từng ly hôn nữ diễn viên Tố Uyên, rồi cùng với Xuân Quỳnh, trở thành một trong những cặp vợ chồng nổi tiếng nhất trong làng văn nghệ. Thế nhưng ít người biết, người phụ nữ ông yêu say đắm là họa sĩ Nguyễn Thị Hiền, con gái nhà văn Kim Lân.

Có cha là nhà văn nổi tiếng nhưng Nguyễn Thị Hiền lại chọn con đường hội họa. Bà là một tài năng hội họa, học trò của bộ tứ Nghiêm - Liên - Sáng - Phái (nhóm "tứ trụ" thế hệ thứ hai của mỹ thuật Việt Nam hiện đại gồm Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái). Chuyện tình của nữ họa sĩ tài năng với nhà thơ – nhà viết kịch nổi tiếng bắt nguồn từ một cuộc họp mặt của tạp chí Thanh Niên, sau đó là biết bao ngày bão giông.

Họa sĩ Nguyễn Thị Hiền gặp Lưu Quang Vũ vào năm 1972, khi ông đã lập gia đình với diễn viên Tố Uyên, nổi tiếng với phim "Chim vành khuyên". Họ gặp nhau trong một cuộc họp mặt của tạp chí Thanh Niên, khi ấy Nguyễn Thị Hiền là họa sĩ, còn Lưu Quang Vũ là cộng tác viên. "Hóa ra, Vũ đã biết đến tôi từ trước rất lâu mà tôi không biết, vì tôi là con gái của Kim Lân, lại là một họa sĩ cũng được biết đến. Trong khi đó, tôi lại biết Tố Uyên trước khi biết Lưu Quang Vũ. Uyên học chung trường tiểu học với tôi, tôi cũng chính là người giới thiệu Tố Uyên với bác ruột là nhà quay phim Nguyễn Đăng Bảy để đóng "Con chim vành khuyên""- họa sĩ Nguyễn Thị Hiền nhớ lại.

Sau buổi gặp mặt ấy, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền ở lại dọn dẹp, vừa về tới nhà, bà đã được nhà văn Kim Lân báo "Lưu Quang Vũ đến tìm con". Bà ngạc nhiên, vì vừa mới gặp Vũ. Lưu Quang Vũ đã si mê nữ họa sĩ trẻ tài năng từ lúc đó.

Khi ấy, Nguyễn Thị Hiền 26 tuổi. Lưu Quang Vũ 24 tuổi, vừa ra quân, chưa có việc làm và đã kết hôn với diễn viên Tố Uyên. Sau cuộc gặp đầu tiên, một ngày, nhà văn Đỗ Chu nhắn Nguyễn Thị Hiền đến 96 phố Huế để ông trả nhuận bút. Đỗ Chu lúc ấy là cộng tác viên của tạp chí Thanh Niên, sống trong những ngày khó khăn, bạn bè hay mượn nhau tiền, lúc nào có thì trả. Tối ấy, bà đạp xe đến khu tập thể 96 phố Huế, và biết đó là nhà của nhà thơ Lưu Quang Thuận, bố Lưu Quang Vũ. Gia đình nhà thơ Lưu Quang Thuận đã đi sơ tán hết, còn Lưu Quang Vũ ở lại. "Lúc đó, Lưu Quang Vũ trải một cái chiếu giữa nhà, trên chiếu đặt một cái điếu cày, Đỗ Chu đang ngồi đó cùng Định Nguyễn. Trong ánh sáng của ngọn đèn dầu, Lưu Quang Vũ đọc bài thơ "Đất nước đàn bầu". "Khi tôi đến, Vũ nói: "Bây giờ Hiền đến thì Vũ đọc lại bài thơ này cho Hiền nghe". Tôi thấy tim mình loạn nhịp, và tôi biết mình đã yêu Vũ mất rồi" – nàng thơ của Lưu Quang Vũ kể lại.

Họa sĩ Nguyễn Thị Hiền

Nghe xong thơ, bà đạp xe về nhà. Vừa kịp khép cánh cửa nhà thì nghe thấy tiếng gõ cửa. Mở ra đã thấy Lưu Quang Vũ đứng đó, mặc áo mưa lính màu vàng.

"Vũ nói Hiền ơi, Vũ muốn gặp Hiền. Chúng tôi đi bộ ra hồ Thiền Quang, chuyện trò rất hợp. Vũ ngỏ lời yêu tôi. Nói "Vũ đã yêu Hiền từ lâu rồi", rồi tặng tôi bài thơ Vũ làm trên đường đến tìm tôi lần trước nhưng không gặp. "Chiều xuân nào tôi đến tìm em/Chẳng gặp em chỉ mầu hoa vàng rực/Bức tranh em mới vẽ/Cô gái mặc áo nắng/Cổ rất gầy và mắt rất to". Rồi Vũ nói Vũ sẽ kể chuyện tôi với Tố Uyên. Hôn nhân của Lưu Quang Vũ và Tố Uyên sắp kết thúc, hai người đã ra tòa, chỉ một tháng nữa sẽ kết thúc. Tố Uyên đã có người khác. Lúc ấy tôi chỉ nói, Vũ ơi, nếu Tố Uyên chấp nhận chuyện này thì sẽ không bao giờ Vũ bỏ Tố Uyên đâu"- họa sĩ Nguyễn Thị Hiền kể.

Đúng như họa sĩ Nguyễn Thị Hiền linh tính. Trận cuồng phong bão tố đã nổi lên khi Lưu Quang Vũ kể chuyện về người bạn gái mới với Tố Uyên. Bà báo cáo sự việc với Trung ương Đoàn, tạp chí Thanh Niên, nơi họa sĩ Nguyễn Thị Hiền làm việc, để phê bình khiển trách họa sĩ. Bà cũng gặp nhà văn Kim Lân để phản ứng và kiên quyết không li dị Lưu Quang Vũ.

Nhưng cuối cùng, vợ chồng Tố Uyên – Lưu Quang Vũ vẫn chia tay. Lưu Quang Vũ đã viết những dòng thơ cay đắng khi chia tay vợ đầu: "Thôi nhé, em đi/ Như một cánh chim bay mất…Anh cứ nghĩ thương nhau là tất cả/ Nhưng em cười khi anh chẳng thể vui/ Hai ta không đi một ngả đường dài/ Không chung khổ đau, không cùng nhịp thở/ Những gì em cần, anh chẳng có/ Em không màng những ngọn gió anh trao…". Dù vậy, do cả hai vẫn sống cùng khu nhà 96 phố Huế nên mỗi khi Nguyễn Thị Hiền đến thăm Lưu Quang Vũ, bà vẫn chịu những cơn ghen khủng khiếp.

"Một hôm Vũ nói với tôi, Hiền ơi Vũ với Uyên ly dị xong rồi, Hiền đến chỗ Vũ chơi nhé. Tôi đồng ý. Nhưng tôi vừa đến, chưa kịp ngồi thì Tố Uyên đã xuất hiện, Vũ vội vàng can ngăn, bảo thôi Hiền về đi. Từ đó, tôi không bao giờ đến nhà 96 phố Huế nữa" – họa sĩ Nguyễn Thị Hiền kể lại.

Dù Lưu Quang Vũ trở về cuộc sống độc thân, nhưng mỗi lần hai người gặp nhau là lại gặp chuyện rắc rối, vì thế, họ phải gặp gỡ kín đáo. Gia đình họa sĩ Nguyễn Thị Hiền mệt mỏi kéo dài vì việc vợ cũ của Lưu Quang Vũ tố cáo gây đổ vỡ hạnh phúc gia đình. Thương con, nhà văn Kim Lân ra sức ngăn cản mối tình này. Thậm chí có lúc ông còn ép bà phải lựa chọn, hoặc chọn Lưu Quang Vũ, hoặc ra khỏi nhà. Vì tình yêu với nhà thơ, bà chấp nhận dọn ra ngoài ở. Không thuyết phục được con gái, nhà văn Kim Lân giả ốm, giữa mùa hè đắp chăn, đội mũ len, chân đi tất, rên hừ hừ giữa nhà. Thương bố, họa sĩ đành trở về nhà.

Họa sĩ Nguyễn Thị Hiền nói tình yêu của bà với Lưu Quang Vũ là tình yêu trên cả tình yêu. Dù chia tay trong đau đớn, nhưng họa sĩ Nguyễn Thị Hiền vẫn cho rằng "để Vũ phát triển tài năng, Vũ cần một người như Xuân Quỳnh bên cạnh"

Lưu Quang Vũ đến với Xuân Quỳnh bằng cuộc hôn nhân lần thứ hai năm 1973. "Nhưng từ khi tôi nói Vũ đến với Quỳnh đi, không một sáng nào tôi đi làm là không thấy Vũ đứng ở đường Quang Trung, đầu ngõ nhà tôi để chờ tôi đi qua. Hôm nào không thấy ở ngõ thì quay lại đã thấy Vũ đạp xe ở phía sau. Chúng tôi đã âm thầm dõi theo nhau như thế. Yêu nhau đến quặn ruột gan, nhưng tôi không gặp Lưu Quang Vũ, vì nếu tôi gặp sẽ lại tanh bành hết, chắc chắn "bom" sẽ nổ" – họa sĩ Nguyễn Thị Hiền kể. Khi họa sĩ chuyển sang làm ở Cục Xuất bản, có hôm Lưu Quang Vũ trèo qua cửa sổ gọi bà. Khi bà mua nhà ở Trần Quý Cáp và tới đây để vẽ, nhiều lúc khi vừa tới đã thấy Vũ đứng chờ từ lúc nào.

Năm năm sau, năm 1978, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền kết hôn với nhà nghiên cứu Lê Dưỡng Hạo. Nhưng kể cả khi bà đã lập gia đình, có con, Lưu Quang Vũ khi ấy cũng đã có con với Xuân Quỳnh, vẫn chở cả con hoặc cháu đi tìm bà, lặng lẽ đi theo cả quãng đường dài. Ông vẫn giữ thói quen đứng đợi bà ở ngõ Hạ Hồi, Quang Trung.

Trong bài thơ "Gửi Hiền mùa đông", Lưu Quang Vũ viết: "Có lẽ bởi lòng nhiều tan vỡ quá/Gặp em rồi tôi vẫn chẳng dám tin/Sớm mùa đông tôi ra phố tìm em/Vẫn không hiểu vì sao em đã đến/Tôi mong em từ ngày thơ xa lắc/Tôi tìm em trong bao trang sách đọc/Tôi đợi em trên mọi ngã ba đường/Tôi gọi em khản giọng những đêm sương/Tôi lầm lạc ngỡ em không có thực/Em thuở ấy nơi nào, em có biết/Sao ngày xưa ta chẳng đến cùng nhau".

Lưu Quang Vũ viết rất nhiều thơ tặng họa sĩ Nguyễn Thị Hiền, nhất là trong tập “Mây trắng của đời tôi”, “Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi”. Nhiều bài thơ đến bây giờ bà vẫn giữ bản thảo, nhiều bài thơ ông viết tay, viết xong đưa luôn cho bà. “Gương mặt em lo lắng và buồn/Tôi mới gặp đã nghẹn ngào thân thuộc/Gương mặt em xa xôi không nhớ được/Nay đã thành trời rộng của đời tôi” (trích bài thơ không có tựa đề, Lưu Quang Vũ viết ngày 31-8-1973)

Họa sĩ Nguyễn Thị Hiền sau đó vào TP HCM sống với chồng, ra Vũng Tàu sáng tác, Lưu Quang Vũ vẫn dõi theo người con gái bé nhỏ. Chồng bà biết tình cảm của Lưu Quang Vũ dành cho vợ mình, nhưng ông không bao giờ ghen vì tin bà. "Có lần mấy cháu ở phòng tranh nói có người hỏi mua tranh, không hiểu sao tôi biết ngay đó là Vũ" – họa sĩ Nguyễn Thị Hiền nói. Rồi sau này, khi họa sĩ Nguyễn Thị Hiền có dịp ra Bắc, biết bà đang ở Hà Nội, Lưu Quang Vũ nhờ nhà thơ Dương Tường gửi vé mời bà tới xem "Hồn Trương Ba da hàng thịt".

Hỏi họa sĩ Nguyễn Thị Hiền, rằng có bao giờ bà buồn, hận, vì Lưu Quang Vũ đến với Xuân Quỳnh? Nữ họa sĩ cười buồn, bảo bà chưa bao giờ hận Lưu Quang Vũ. "Tình yêu của chúng tôi trong sáng, thuần khiết nhưng yêu hơn tất cả mọi tình yêu trên đời này. Đọc những bài thơ Vũ viết tặng tôi, tôi đau lắm, buồn lắm. Nhưng tôi cũng đã quen biết nhiều người rất tài năng mà cuộc đời khốn khổ. Vũ là người rất yếu đuối, không đủ đương đầu với hiện thực khốc liệt. Vũ cần một người đảm đang lo cho mình cuộc sống đời thường, mà tôi thì không làm được điều đó. Để Vũ phát triển được tài năng, Vũ cần bình yên, không sóng gió"- họa sĩ Nguyễn Thị Hiền tâm sự.

Chính suy nghĩ ấy, Nguyễn Thị Hiền và Lưu Quang Vũ vẫn luôn giữ được tình cảm tốt đẹp suốt những năm tháng về sau. Bà vẫn đi xem kịch theo lời mời của ông

Họa sĩ Nguyễn Thị Hiền

Có một điều đặc biệt, giữa Lưu Quang Vũ và họa sĩ Nguyễn Thị Hiền có những giao cảm không thể lý giải. Trước khi Lưu Quang Vũ mất hai tháng, ông gọi điện bảo sẽ đến thăm bà. "Mỗi đứa ngồi một ghế, Vũ nhắc lại dự định ngày xưa hai đứa từng hứa hẹn sẽ ra một tập thơ, Vũ viết còn tôi vẽ bìa minh họa. Vũ hỏi Hiền bây giờ còn muốn thực hiện nó nữa không, tất nhiên là tôi nhận lời. Vũ cũng kể với tôi, Vũ và Quỳnh sẽ li dị. Vũ bảo Quỳnh đang ở bệnh viện vì bệnh đau tim nên bây giờ phải ra Hà Nội, sau đó sẽ cùng tôi thực hiện tập thơ"…- họa sĩ Nguyễn Thị Hiền hồi tưởng.

Nhưng lời hứa ấy thực hiện tập thơ chung ấy đã không thành hiện thực. Sau cuộc gặp gỡ đó hai tháng, Lưu Quang Vũ đã ra đi trong một vụ tai nạn giao thông, cùng Xuân Quỳnh và con trai. Điều kỳ lạ là trước hôm ông mất, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền nằm mơ thấy bà đi đóng áo quan. Bà kể với chồng. Nhà nghiên cứu Lê Dưỡng Hạo còn đùa, mơ thấy quan tài như thế là sắp phát tài. Dù thế, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền kể, bà thấy trong người bất an lạ lùng nên nói chồng đưa đi chơi. Khi đang ở nhà anh Đỗ Hải, công tác tại Viện Hán Nôm, bà kể giấc mơ đêm qua thì có người báo tin, cả nhà Lưu Quang Vũ bị tai nạn ô tô.

Đến lúc ấy, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền vẫn không tin những dự cảm bất an của mình đã trở thành hiện thực. Bà nghĩ chắc có người ghen ghét tài năng của Lưu Quang Vũ nên phao tin đồn. Thế nhưng khi về ngủ, bà lại mơ thấy Lưu Quang Vũ đứng cạnh giường nhìn bà. Buổi sáng, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền gọi chồng, bảo có khi Vũ mất, anh chạy đi mua báo xem sao. Đến khi đọc tin các báo đồng loạt đăng, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền mới tin đó là sự thật. Và từ lúc đó, tối nào bà cũng mơ thấy Lưu Quang Vũ, hai người lại trò chuyện văn chương, nghệ thuật như những ngày xưa. Một hôm bà giấu chồng, lấy tờ báo có ảnh của Lưu Quang Vũ để trước mặt rồi thắp hương. "Tôi nói với Vũ, Vũ cứ yên tâm đi với Xuân Quỳnh. Rồi một ngày nào đó chúng ta sẽ gặp nhau ở thế giới bên kia. Cuộc đời có nhiều chuyện không thể lý giải được, từ hôm đó thì tôi không còn gặp Vũ nữa"- họa sĩ Nguyễn Thị Hiền kể lại.

Nhiều năm sau, trong một dịp ra Hà Nội, họa sĩ Nguyễn Thị Hiền lại mơ thấy Lưu Quang Vũ. Bà nói điều trùng hợp đặc biệt là ngày hôm sau, công ty Nhã Nam gọi điện nhờ bà vẽ minh họa cho tập thơ sắp xuất bản của Lưu Quang Vũ.