Kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi - sách vàng cổ nhất trong 94 kim sách thuộc sưu tập bảo vật hoàng cung triều Nguyễn - được công nhận là bảo vật quốc gia vì những giá trị đặc biệt
oàng cung triều Nguyễn rất chuộng vàng nên cũng sở hữu bộ sưu tập kim sách ghi lại sắc mệnh, chiếu dụ vua ban rất phong phú.
ù kim sách được cho là xuất hiện vào thời Nguyễn nhưng bảo vật quốc gia - Kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi thực chất ra đời năm Cảnh Hưng thứ 57 (1796), thời Lê Trung hưng. Khi ấy, Nguyễn Ánh được tôn làm Đại Nguyên soái Nhiếp quốc chính, chưa lên ngôi.
Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử quốc gia, bà Nguyễn Thị Ngọc Hoàn (1736-1811) quê Thừa Thiên, là con gái Diễn Quốc công Nguyễn Phúc Trung. Bà là chính thất phu nhân của Nguyễn Phúc Côn, sinh được 4 người con, bao gồm Nguyễn Ánh.
Lịch sử ghi nhận bà Ngọc Hoàn là người có vai trò quan trọng trong việc động viên Nguyễn Ánh gây dựng cơ nghiệp. Năm 1774, quân Trịnh vào chiếm Phú Xuân, Nguyễn Ánh theo chúa Nguyễn Phúc Thuần vào Quảng Nam, còn bà Ngọc Hoàn phải tìm nơi ẩn tránh. Nguyễn Ánh sau đó bôn ba khắp nơi tìm cách giành lại quyền lực cho họ Nguyễn. Bà Ngọc Hoàn cũng chạy đến nhiều nơi.
Khi khôi phục đất Gia Định và được các tướng tôn làm Đại Nguyên soái Nhiếp quốc chính, Nguyễn Ánh rước mẹ vào Nam. Tháng 10-1796, Nguyễn Ánh dẫn quần thần dâng sách vàng, ấn vàng tôn phong bà Ngọc Hoàn làm Quốc mẫu Vương Thái phi.
Kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi. (Ảnh: Thanh Giang)
Hồ sơ của Cục Di sản văn hóa - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận xét kim sách này "đạt trình độ cao về kỹ thuật, chắc chắn phải được thực hiện bởi những nghệ nhân tài hoa, danh tiếng đương thời; là di sản quý giá, phản ánh nghệ thuật đúc, khắc minh văn".
Kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi được chế tạo bằng bạc mạ vàng, bài minh văn khắc chữ khải tinh xảo. Mỗi tờ dày 0,6 cm, gấp khoảng 5 lần tờ kim sách khác.
Kim sách gồm 2 tờ, nặng 3,475 kg. Bên trong kim sách khắc minh văn 254 chữ Hán, nội dung: Nguyễn Ánh tấn phong tôn hiệu cho mẹ là bà Ngọc Hoàn làm Quốc mẫu Vương Thái phi, ngày mùng 7 tháng 10 năm Cảnh Hưng thứ 57.
Kim sách được dâng cùng ấn Quốc mẫu chi bảo. Ấn được đúc bằng bạc, quai hình rùa mạ vàng. Mặt ấn đúc nổi 4 chữ triện trong khung diềm "Quốc mẫu chi bảo".
Ấn "Quốc mẫu chi bảo" - vua Gia Long cho đúc cùng kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi. (Ảnh: Thanh Giang)
Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, lấy niên hiệu Gia Long; bà Ngọc Hoàn được phụng nghinh về kinh thành. Vua tôn mẹ làm Vương Thái hậu, cho xây dựng cung Trường Thọ. Năm 1806, bà trở thành Hoàng Thái hậu đầu tiên của nhà Nguyễn.
Năm 1807, khi Hoàng Thái hậu 70 tuổi, vua Gia Long tổ chức khánh tiết lớn. Bà mất năm 1811, thọ 74 tuổi. Vua Gia Long dâng sách vàng tôn thụy mẹ là "Ý Tĩnh Huệ cung An Trinh Tử Hiến Hiếu Khang hoàng hậu".
gày 30-8-1945, sau khi tuyên bố thoái vị, vua Bảo Đại đã trao lại nhiều ấn triện, bảo kiếm, kim sách, trong đó có kim sách tấn phong Quốc mẫu Vương Thái phi, cho chính quyền cách mạng tại Huế. Sau đó, các hiện vật được chuyển ra Hà Nội.
Tháng 12-1946, kháng chiến chống Pháp bùng nổ, bộ sưu tập được đưa đi cất giữ. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, các hiện vật được đưa về Bộ Tài chính quản lý. Ngày 17-12-1959, các hiện vật quý giá này được bàn giao cho Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử quốc gia) lưu giữ.
Năm 1961, dư luận chấn động khi hay tin kẻ gian lẻn vào bảo tàng trộm mất chiếc ấn vàng "Hoàng hậu chi bảo" nặng 4,9 kg và chiếc âu vàng nặng 0,5 kg của Hoàng hậu Nam Phương quyên tặng Chính phủ trong Tuần lễ vàng. Vụ án này 3 năm sau mới được phá.
Lo bị mất trộm, năm 1962, toàn bộ kim sách, kim ấn và hàng ngàn bảo vật khác được Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đóng thành hơn 10 thùng đưa đến Ngân hàng Nhà nước lưu giữ theo chế độ đặc biệt. Các bảo vật được đựng trong thùng kim loại, bọc thêm lớp vỏ bằng gỗ bên ngoài. Chìa khóa niêm phong do bảo tàng giữ.
Kim sách do vua Hàm Nghi đúc theo di chiếu của Hoàng đế Tự Đức, dâng tôn hiệu cho Hoàng Tổ mẫu (thân mẫu Hoàng đế Tự Đức) làm Từ Dụ Hoàng Thái Hậu. Bên phải là ấn vàng “Từ Dụ Thái hoàng Thái hậu chi bảo” đúc cùng kim sách. (Ảnh: Thế Dương)
Qua gần nửa thế kỷ được bảo mật, năm 2007, các hiện vật được bàn giao trở lại cho Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Lúc này, bảo tàng đã được cải tạo, nâng cấp kho bảo quản đặc biệt và đầu tư, lắp đặt trang thiết bị bảo đảm an ninh, an toàn.
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đang lưu giữ 94 kim sách Triều Nguyễn. (Ảnh: Thế Dương)
heo Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, kim sách Triều Nguyễn là loại thư tịch cổ đặc biệt, thường được làm bằng vàng, bạc hoặc bạc mạ vàng để ghi lại sắc mệnh, chiếu dụ vua ban về các sự kiện: hoàng đế lên ngôi, lập hoàng thái tử, tấn phong hoàng hậu, vương phi hoặc ghi công, phong tước và dâng, ban tôn hiệu, thụy hiệu cho hoàng thân, quốc thích...
Lời kim sách do đích thân vua tự biên soạn và danh nho, đại thần đương thời chấp bút. Kim sách được giao cho Hữu ty thuộc Bộ Lễ thực hiện. Thợ đúc kim sách là những nghệ nhân bậc thầy ở xưởng chế tác của triều đình - nằm ngay trong hoàng cung.
Trong gần 150 năm tồn tại (1802-1945) với 13 triều vua, nhà Nguyễn đã cho đúc số lượng kim sách rất lớn. Sự ra đời, mục đích, nội dung của kim sách hầu hết được ghi chép đầy đủ trong "Đại Nam thực lục", "Đại Nam liệt truyện", "Khâm Định Đại Nam hội điển sự lệ"...
Vàng đúc kim sách không phải là loại 10 tuổi mà là vàng non hơn để dễ chế tác, tinh luyện. Sau khi danh nho, đại thần trong Hàn Lâm viện chấp bút thư pháp trên kim sách, người thợ khắc chữ lên vàng hoặc bạc mạ vàng. Chỉ cần sai sót nhỏ, người thợ đã bị phạt rất nặng. Do được chế tác, giám sát công phu nên khi hoàn thiện, kim sách gần như đạt độ hoàn hảo.
Kim sách đúc năm 1802, ca ngợi công đức và tấn tôn Quốc mẫu Vương thái phi Nguyễn Thị Ngọc Hoàn làm Vương Thái hậu. (Ảnh: Thế Dương)
Bình luận (0)