Từ năm 2012 đến nay, 265 hiện vật, nhóm hiện vật đã được Thủ tướng quyết định công nhận là bảo vật quốc gia. Đằng sau mỗi bảo vật là các câu chuyện lịch sử kỳ thú hay những bí ẩn mà đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ
hà Trần là một trong những triều đại nổi bật trong lịch sử phong kiến Việt Nam với 13 đời vua nhưng đến nay, chiếc ấn duy nhất được phát hiện là Môn hạ Sảnh ấn.
ôn hạ Sảnh ấn dùng để đóng trên những văn bản hành chính quan trọng của triều đình đời vua Trần Duệ Tông. Đây là hiện vật đặc biệt quý hiếm trong những di sản văn hóa còn lại từ thời Trần. Vì độ quý hiếm và những giá trị đặc biệt, Môn hạ Sảnh ấn đã được công nhận là bảo vật quốc gia ngay trong đợt 1 - năm 2012.
Theo Bảo tàng Lịch sử quốc gia, Môn hạ Sảnh ấn được phát hiện tại xã Hương Giang, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh năm 1962. Ấn được đúc hình vuông, có 3 cấp khá đều, cao 8,5 cm, nặng 1,4 kg. Quai ấn hình chữ nhật dẹt, chỏm cong, giống hình bia đá.
Hai bên cạnh lưng ấn khắc hai dòng chữ Hán. Bên phải khắc 4 chữ "Môn hạ Sảnh ấn", bên trái khắc 11 chữ "Long Khánh ngũ niên, ngũ nguyệt, nhị thập tam nhật tạo" (chế tạo ngày 23 tháng 5, năm thứ 5 niên hiệu Long Khánh, đời vua Trần Duệ Tông, 1377).
Mặt ấn hình vuông cạnh 7,3 cm, đúc nổi 4 chữ "Môn hạ Sảnh ấn" theo thể Triện thư (một kiểu chữ thư pháp thời Trung Quốc cổ).
Sảnh Môn hạ là 1 trong "tam sảnh", gồm: sảnh Thượng thư, sảnh Trung thư và sảnh Môn hạ - 3 cơ quan cao nhất của triều đình nhà Trần.
Nhiều chuyên gia đánh giá Môn hạ Sảnh ấn là chiếc ấn đồng chứa đựng thông tin rõ ràng, chính xác nhất của thời nhà Trần được phát hiện từ trước đến nay. Vì thế, những thông tin này cũng trở nên quý giá, giúp giới nghiên cứu định hình được các thiết chế kinh tế, chính trị, văn hóa thời nhà Trần.
ho tới nay, những phát hiện về ấn cổ của các triều đại phong kiến Việt Nam là rất hiếm. Môn hạ Sảnh ấn là chiếc ấn có nội dung rõ ràng nhất, niên đại cụ thể nhất, liên quan lịch sử hành chính trung ương triều Trần. Tuy nhiên, xung quanh chiếc ấn đặc biệt này còn nhiều câu hỏi chưa có lời đáp.
Theo TS Phạm Quốc Quân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đến nay, nhiều ấn chương liên quan các triều đại khác như Lê, Nguyễn, Mạc... đã được phát hiện. Riêng với triều Trần, Môn hạ Sảnh ấn là chiếc ấn đồng duy nhất được phát hiện với nhiều giả thiết cần được làm rõ.
TS Phạm Quốc Quân cho rằng vào thời nhà Đinh, Lý, Trần, chế độ phong kiến quân chủ mới hình thành nên thiết chế cai quản chưa đầy đủ để có thể cho ra đời cơ quan hành chính, kinh tế, quân sự hoàn thiện. Điều này đẫn đến số lượng ấn rất ít. Trong khi đó, ở các triều đại sau nhà Trần như Lê, Nguyễn, triều đình đã đưa ra những cải cách trên nhiều lĩnh vực và các thiết chế về văn hóa, kinh tế, chính trị hoàn thiện hơn, vì thế phải có ấn chương để biểu thị quyền lực tối cao của nhà vua.
Bên cạnh đó, có giả thiết cho rằng ở thời Lý, Trần, kinh tế còn khó khăn nên việc đúc ấn chương bằng những chất liệu bền vững chưa nhiều. Giả thiết này được đưa ra cách đây vài năm, khi các nhà khảo cổ học phát hiện ấn gỗ Sắc mệnh Chi bảo tại Hoàng thành Thăng Long với niên đại thời Trần. Đây không phải là ấn gốc mà được khắc lại dựa theo phiên bản Sắc mệnh Chi bảo, lúc nhà Trần dời đô về Thiên Trường - Nam Định nhằm bảo toàn lực lượng trước giặc Nguyên - Mông.
Theo giả thiết khác, lịch sử càng xa thì càng khó lưu giữ hiện vật. Trong khi đó, người Việt lúc ấy chưa có ý thức truyền lưu các giá trị lịch sử, văn hóa nên dẫn đến ấn chương bị thất tán, không tìm lại được.
iệc phát hiện Môn hạ Sảnh ấn tại xã Hương Giang, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh năm 1962 cũng là một bí ẩn.
Sảnh Môn hạ là cơ quan quyền lực bên cạnh Hoàng đế nhưng tại sao chiếc ấn quan trọng này lại được phát hiện ở Hà Tĩnh - cách trung tâm Hà Nội ngày nay khoảng 400 km, mà không phải ở Hoàng thành Thăng Long hay những "bồi đô" của nhà Trần như Nam Định, Thái Bình hoặc Quảng Ninh?
"Đại Việt sử ký toàn thư" chép: "Đinh Tỵ, Long Khánh năm thứ 5. Mùa xuân, tháng Giêng, ngày 23, đại quân tiến đến cửa Thi Nại của Chiêm Thành, lên đến Thạch Kiều, đóng ở động Mang... Vua (Trần Duệ Tông - PV) mặc áo đen, cưỡi ngựa Nê Thông, sai Ngự Câu vương Húc (Trần Húc - PV) mặc áo trắng, cưỡi ngựa trắng, kíp truyền lệnh tiến quân... Giờ Tỵ, quan quân tan vỡ. Vua bị hãm trong trận rồi băng... Ngày hôm ấy ở kinh sư, ban ngày mà trời tối om, chợ búa phải đốt đuốc để mua bán".
Năm Long Khánh thứ 5 không phải là giai đoạn yên ổn đối với nhà Trần. Vua Trần Duệ Tông thân chinh dẫn quân đi đánh Chiêm Thành nhưng bị vây hãm và tử trận. Ngay trong tháng 5 năm Long Khánh thứ 5, vua kế vị là Trần Phế Đế lên ngôi.
TS Nguyễn Đình Chiến, nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đặt vấn đề: Phải chăng việc tìm thấy Môn hạ Sảnh ấn ở Hà Tĩnh liên quan đến các cuộc Nam chinh giao tranh với Chiêm Thành, diễn ra trong khoảng năm 1377 - 1397? Bi kịch cuộc chiến đã xảy ra và có thể đoàn xa giá tùy tùng của vua cũng chung số phận, để lại chiếc ấn quyền lực của vương triều ở vùng đất này? Dù sao đây cũng chỉ là giả thiết, cần có thêm chứng cứ.
[Còn tiếp]
Bình luận (0)