ỉnh giấc sau ca phẫu thuật bóc khối u não, người đàn ông nhìn quanh, sờ mặt rồi sờ đầu, không thấy một vết mổ nào. Thế nhưng, điều kỳ diệu đã đến… Ông nhìn thấy mọi thứ xung quanh rõ ràng, không còn "mờ mờ, ảo ảo" như vài giờ trước.

9 giờ 5 phút, ông N.V.D (66 tuổi; ở huyện Hoài Đức, TP Hà Nội) được nhân viên y tế đẩy vào phòng mổ số E6, Bệnh viện Việt Đức (Hà Nội). Sau vài câu bác sĩ gây mê hỏi han thông tin bệnh nhân, bệnh nhân chìm vào giấc ngủ.

Tiến sĩ - bác sĩ Nguyễn Thanh Xuân, Phó trưởng Khoa Phẫu thuật thần kinh 1, và các đồng nghiệp sẵn sàng bước vào "cuộc chiến" để giành lại bộ não khỏe mạnh cho bệnh nhân.

Bác sĩ Nguyễn Thanh Xuân bước vào phòng mổ để chuẩn bị cho ca phẫu thuật u tuyến yên cho nam bệnh nhân 66 tuổi

Phẫu thuật viên được hỗ trợ. Khoảng 9 giờ sáng, anh đã chuẩn bị cho ca mổ đầu tiên. Đội ngũ y - bác sĩ sẽ tiến hành ca mổ nội soi cho bệnh nhân

Nói đến phẫu thuật, hầu hết mọi người đều tưởng tượng đến cảnh bác sĩ cầm dao mổ "cắt thịt, máu me" khá rùng rợn. Tuy nhiên, phòng mổ lại sạch tinh tươm, không thấy vết mổ lẫn mùi máu, còn bác sĩ giống như những kỹ sư vận hành máy, thực hiện phẫu thuật với những "chiếc que" kỳ lạ.

Để phẫu thuật lấy u tuyến yên, bác sĩ sử dụng dụng cụ phẫu thuật là hai ống soi có gắn camera và nguồn sáng được đưa vào qua đường mũi để tiếp cận khối u.

Ống nội soi chỉ tương đương 2 cái đũa với mũi khoan kim cương bé xíu, được bác sĩ sử dụng để khoan vách ngăn trong hốc mũi, mở đường đi vào sâu trong não. Mọi hình ảnh truyền tới màn hình trung tâm đặt ngay trước mặt bác sĩ và ê-kíp phẫu thuật.

"Bệnh nhân có một khối u tuyến yên lớn nằm ở vị trí khá hiểm vì ngay sát động mạch cảnh. Động mạch này có nhiệm vụ dẫn máu lên nuôi toàn bộ não. Nếu gây tổn thương, bệnh nhân có thể nguy hiểm tính mạng" - bác sĩ Xuân đánh giá.

Trước phẫu thuật, bác sĩ xác định khối u tuyến yên đã gây suy tuyến yên khiến mắt nam bệnh nhân 66 tuổi này bị mờ nhanh, thị lực chỉ còn 1/10. Hình ảnh chụp chiếu cũng cho thấy khối u trong não có đường kính 3 cm. Bệnh nhân được chỉ định mổ nội soi qua đường mũi để bóc khối u.

Ca phẫu thuật diễn ra như một thói quen và với thao tác chính xác của phẫu thuật viên, đầu kẹp nội soi gắp ra những mảnh u. Sau khoảng 20 phút, khối u được lấy hết, vùng não lành bao quanh u được bảo vệ nguyên vẹn đến tối đa. Dù là mổ não nhưng cả vùng đầu của bệnh nhân đều không nhìn thấy vết dao nào, có cảm giác như khối u bỗng dưng biến mất.

Theo bác sĩ Xuân, với cách mổ nội soi qua hốc mũi, dụng cụ mổ đi đến đâu sẽ hiện lên màn hình định vị, cùng với những âm thanh từ máy siêu âm mạch máu theo nhịp đập của mạch, giúp phẫu thuật viên nhận biết và kịp thời điều khiển dao mổ, không gây tổn thương mạch máu trọng yếu.

Bệnh nhân được phẫu thuật cắt u tuyến yên qua đường mũi

Công đoạn cuối cùng, bác sĩ dùng các vật liệu để đóng kín vùng phẫu thuật. Keo sinh học bơm vào, lấp kín vị trí khoan "mở cửa" ban đầu. Chỉ vài tuần sau, khoang cửa này liền kín, vết mổ u não sẽ liền hoàn toàn.

Theo các bác sĩ, phương pháp nội soi cắt bỏ u tuyến yên qua đường mũi sẽ nhiều ưu điểm như ánh sáng tốt, quan sát rõ ràng, chi tiết hơn, làm tăng khả năng lấy u và giảm các biến chứng. Đặc biệt, sự trợ giúp của hệ thống định vị dẫn đường cũng cho phép phẫu thuật an toàn và lấy u triệt để hơn.

Việc mổ u tuyến yên ngay cả trên thế giới cũng là vấn đề phức tạp vì có khối u to, dù mổ qua đường nào cũng khó khăn nhưng áp dụng từ đường mũi qua xoang bướm vẫn được coi là an toàn nhất với bệnh nhân. Phẫu thuật u tuyến yên qua đường mũi hoặc lợi là một kỹ thuật có đường mổ nhỏ, rất ít tổn thương đến tổ chức lành xung quanh, ít biến chứng cũng như ít di chứng mà lại đạt hiệu quả cao. Thời gian phẫu thuật ngắn và thời gian hậu phẫu cũng nhanh, bệnh nhân phục hồi sớm.

Ca phẫu thuật hoàn tất, sau khoảng 1 giờ, khối u 3 cm đã được loại bỏ thành công

Chuyển bệnh nhân ra khỏi phòng mổ sau ca phẫu thuật

10 giờ 16 phút, ông D. được đưa ra khỏi phòng mổ trên chiếc băng ca sạch sẽ và chuyển đến phòng hồi sức. Lúc này, các nhân viên y tế lặng lẽ dọn dẹp phòng, chuẩn bị cho ca mổ tiếp theo.

Chuyển bệnh nhân về phòng hậu phẫu

Để thực hiện ca mổ này, một kíp mổ có khoảng 10 người gồm: 1 bác sĩ gây mê, 2-3 bác sĩ phụ mổ, 1 bác sĩ chính, 3 điều dưỡng phục vụ, 1 người dọn dẹp và hậu cần.

Phẫu thuật não là ca mổ khó, nhiều người cho rằng sẽ diễn ra căng thẳng và nghiêm trọng. Tuy nhiên, tại phòng mổ hiện đại bậc nhất của Bệnh viện Việt Đức, không khí lại vô cùng êm ả.

Bên cạnh tiếng "tít tít" của hệ thống máy móc và một vài câu từ trao đổi của phẫu thuật viên chính, tiếng hát ngọt ngào của ca sĩ Lệ Quyên vang lên từ dàn âm thanh được đặt ngay ở lối vào, cách khu vực bàn mổ không xa.

Ca mổ được thực hiện trong tiếng nhạc du dương hòa lẫn âm thanh "tít tít" của máy móc

Tại đây, PGS-TS Đồng Văn Hệ - Phó Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật thần kinh - và các đồng nghiệp đang thực hiện phẫu thuật nội soi lấy u tuyến yên qua đường mũi. 

Mọi ánh nhìn tập trung vào một màn hình đặt ngay trước mặt phẫu thuật viên và những đôi tay khéo léo tiếp tục đưa dụng cụ qua các ngóc ngách tới "cuối con đường" để cắt xẻ khối u. Có lẽ khối u này cũng không thể làm khó các bác sĩ giàu kinh nghiệm bởi trong lúc phẫu thuật loáng thoáng vang lên tiếng hát của phẫu thuật viên qua lớp khẩu trang kín mặt.

"Nghe nhạc trong lúc mổ cũng là một cách để phẫu thuật viên giảm căng thẳng. Bình thường 16 giờ là hết giờ làm nhưng rất nhiều kíp mổ bước ra khỏi phòng khi  đồng hồ đã chỉ 21 - 22 giờ" - một điều dưỡng chia sẻ.

Tại một phòng mổ khác, PGS-TS Dương Đại Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Thần kinh, và đồng nghiệp đang chuẩn bị cho ca phẫu thuật u não dưới kính hiển vi cho nữ bệnh nhân 47 tuổi. 

Đây là phòng mổ hiện đại bậc nhất hiện nay với các thiết bị như: kính vi phẫu thuật, hệ thống định vị thần kinh, hệ thống dao điện, dao mổ siêu âm, máy kích thích dây thần kinh và hệ thống máy đo thần kinh trong mổ… Hệ thống máy này giúp phẫu thuật viên làm chính xác và theo dõi được các chỉ số động kinh của bệnh nhân.

PGS-TS Dương Đại Hà đánh giá lại tình trạng bệnh nhân trước ca mổ u não

Hội chẩn trước ca phẫu thuật u não

Với những ca phẫu thuật cắt u tuyến yên qua mũi, bệnh nhân sẽ tỉnh rất nhanh sau cuộc mổ. Đúng như dự kiến, chưa đầy 1 giờ sau khi kết thúc cuộc mổ, nam bệnh nhân 66 tuổi đã tỉnh giấc ở giường bệnh hồi sức. Đến chiều cùng ngày, người đàn ông này đã hết mờ mắt, tươi tỉnh sau giấc ngủ hơn 2 giờ và ca đại phẫu bóc khối u hơn 3 cm ở não.

Bệnh nhân nằm tại khu vực hồi sức trước khi ổn định trở về khoa điều trị

Bệnh nhân sau ca mổ u tuyến yên đã có dấu hiệu hồi tỉnh và được bác sĩ Xuân thăm khám

"Có những bệnh nhân vui mừng chia sẻ với tôi điều kỳ diệu ập đến ngay sau cuộc mổ vài tiếng là không còn đau đầu, mờ mắt, không còn nhìn thấy một người hay một vật thành hai nữa. Thậm chí, có bệnh nhân soi gương rồi cười rạng rỡ bởi gương mặt không sẹo, không vết khâu, mặt mũi đầu tóc còn nguyên cả… Tỉnh dậy 2 - 3 giờ sau mổ, bệnh nhân như chỉ thức dậy sau một giấc ngủ ngon, các triệu chứng do khối u não chèn ép họ từng phải chịu đựng đã biến mất. Bệnh nhân không còn mờ mắt, thị lực cải thiện rõ rệt, sức khỏe và tinh thần hồi phục hoàn toàn. Đây cũng chính là động lực, thậm chí hơn cả "thuốc tiên" tiếp sức cho người thầy thuốc bước vào những ca mổ khác" - bác sĩ Nguyễn Thanh Xuân chia sẻ.

Nói đến mổ não ai cũng lo lắng bởi vì "động" tới não và dây thần kinh là chuyện không đơn giản. Vì thế, công việc của những người "tái tạo", "sửa chữa" bộ não cũng vô cùng áp lực.

Thời gian học tập, đào tạo của một bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật thần kinh bao giờ cũng dài nhất, thông thường 12-15 năm. Do đó đòi hỏi bác sĩ phải có sự kiên trì, tỉ mỉ, khéo léo, óc tư duy tốt để có độ chính xác cao trong mổ.

"Kể cả có mổ đến "quen tay", bác sĩ vẫn phải tập trung cao độ. Có những ca mổ khó, áp lực khủng khiếp vì chỉ cần sai sót một chút thôi sẽ đánh đổi bằng những di chứng không thể lường trước được, thậm chí cả mạng sống của bệnh nhân" - bác sĩ Xuân tâm sự.

Có những ca mổ não chỉ khoảng 1 giờ là xong nhưng có những ca mổ khó phải mất từ 15 - 21 giờ. Những lúc ấy, các đồng nghiệp lại động viên nhau để giúp bệnh nhân có một cuộc đời mới. Bác sĩ phẫu thuật thần kinh luôn phải bình tĩnh, xử lý tình huống bằng trái tim nóng và cái đầu lạnh, thời gian giữa sự sống và cái chết có khi chỉ tính bằng giây.

Bác sĩ Xuân cho hay bản thân anh dù đã "cầm dao" tròn 20 năm nhưng mỗi ca mổ, dù được cho là bệnh nhẹ hay phẫu thuật đơn giản, anh vẫn không được phép lơ là, mất tập trung. Chỉ đến khi kết thúc ca mổ, đánh giá mọi thứ an toàn, mọi người mới thở phào nhẹ nhõm.

Nội dung: Ngọc Dung

Thiết kế: Chi Phan