Đầu tháng 2-2024, Cơ quan nghiên cứu Ung thư quốc tế (IARC) trực thuộc Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố báo cáo gây sốc về gánh nặng ung thư toàn cầu, với những con số biết nói.

4 loại ung thư đáng sợ nhất

Để đưa ra báo cáo với những lời cảnh báo rùng mình này, cơ quan y tế của Liên Hiệp Quốc (LHQ) đã thống kê chi tiết dữ liệu về 36 loại ung thư khác nhau từ 115 quốc gia.

Trong 36 loại ung thư đó, có 10 loại chiếm đến 2/3 số ca mắc mới và tử vong toàn cầu do ung thư. Trong 10 loại đó, có 4 loại nổi bật.

Ung thư phổi vẫn là loại ung thư phổ biến nhất trên toàn thế giới với 2,5 triệu ca mắc mới, chiếm 12,4% số ca mắc mới trong bệnh ung thư. Nó cũng là "sát thủ số 1" gây ra 1,8 triệu ca tử vong chỉ trong năm 2022 (tương đương 18,7% số ca tử vong do ung thư).

Ung thư vú ở nữ phổ biến thứ hai với 2,3 triệu ca mắc mới (11,6%) trong năm 2022, gây chết người hàng thứ tư với 670.000 ca (7,8% số ca tử vong do ung thư).

Ung thư đại trực tràng (ung thư ruột) xếp thứ 3 về số ca mắc mới (1,9 triệu ca, 9,6%) nhưng lại đứng thứ 2 về số ca tử vong (900.000 ca, 9,3%).

Ung thư gan chỉ đứng thứ 6 về số ca mắc mới (gần 870.000 ca, 4,4%) nhưng lại đứng thứ 3 về số ca tử vong (760.000 ca, 7,8%).

Tuy nhiên, những con số được thống kê trong năm 2022 này chỉ mới là một phần của bức tranh đáng sợ.

Tổng số ca ung thư trong năm 2022 được ghi nhận trong báo cáo này là 20 triệu ca mắc và 9,7 triệu ca tử vong.

WHO dự đoán vào năm 2050, số ca ung thư có thể tăng cao hơn mức này tận 77%. Cứ 5 người trên thế giới sẽ có 1 người phải đối diện với ung thư trong đời! Khoảng 1/9 nam giới và 1/12 phụ nữ sẽ chết vì căn bệnh nan y này.

Các nguyên nhân gây ra điều đó gần gũi đến rùng mình.

Đằng sau những con số:

4 "sát thủ" hàng đầu

Trong khi nhiều người vẫn cố tìm xem những thứ gì mới lạ, phức tạp có thể gây ra căn bệnh tử thần này thì những thứ thực sự đang siết nhân loại trong vòng vây ung thư lại xưa cũ, quen thuộc đến bất ngờ.

Thuốc lá

Theo báo cáo của WHO, ung thư phổi từng có lúc không còn xếp hàng thứ nhất về số ca. Nhưng sự tái xuất hiện của nó vị trí đầu cả hai "danh sách tử thần" là do một nguyên nhân cực kỳ dễ hiểu: Thuốc lá.

Xét theo giới tính, ung thư phổi là loại ung thư phổ biến nhất ở nam giới, trong khi phụ nữ bị đe dọa nhiều nhất bởi ung thư vú. Xét theo khu vực, việc sử dụng thuốc lá liên tục ở các quốc gia châu Á đứng đằng sau vấn đề. Tất nhiên, thuốc lá không chỉ gây ung thư phổi.

Béo phì

Một số nghiên cứu trước đây cho rằng béo phì có liên quan với hơn một chục loại ung thư và tính "sát thủ" của nó đã gần bằng thuốc lá, thậm chí có thể vượt mặt trong tương lai.

Nếu thuốc lá là thứ đáng cảnh báo nhất đối với nam giới thì bệnh béo phì là nguyên nhân khổng lồ khiến phụ nữ bị ung thư.

Khoảng 23,6% ca ung thư do béo phì là ung thư vú sau mãn kinh, trong khi đó 22,3% là ung thư tử cung.

Các cơ quan khác bị ung thư do béo phì hủy hoại bao gồm đại tràng (17,7%) , thận (13,4%), túi mật (6,7%), tuyến tụy (5,6%). Các loại khác chiếm 10,7% trong đó phổ biến nhất là ung thư trực tràng, biểu mô tuyến thực quản và buồng trứng.

Rượu

Người ta thường sợ rượu gây ung thư gan. Nhưng điều đó chưa đủ. Một loạt các loại ung thư chết người khác được WHO chỉ đích danh là hậu quả của việc lạm dụng rượu.

Phổ biến nhất là ung thư thực quản, chiếm tới 25,6% các ca ung thư do rượu. Ung thư trực tràng chiếm 21,1%, gan chiếm 20,9%, vú chiếm 13,3%, miệng - họng chiếm 10,1%, các loại khác chiếm 9%.

Ô nhiễm không khí

WHO xếp nguyên nhân "non trẻ" nhất này vào hàng thứ nhất trong các yếu tố nguy cơ môi trường.

Chưa có thống kê cụ thể như các nguyên nhân ở trên nhưng ô nhiễm không khí được cho là yếu tố có thể góp phần cực lớn vào việc số ca ung thư tăng sốc.

Bầu không khí ngột ngạt, ngày càng nhiều chất độc hại mà chúng ta hít thở cũng được nhiều nghiên cứu chỉ ra là nguyên nhân gây gia tăng mạnh một loạt bệnh nghiêm trọng, từ bệnh tim mạch, tiểu đường cho đến vô sinh.

Sự chênh lệch đáng lo

WHO thừa nhận, con số có thể chưa phản ánh đầy đủ tình hình thực tế.

Các quốc gia có Chỉ số phát triển con người (HDI) cao nhất dự kiến sẽ chứng kiến tỉ lệ tăng tuyệt đối cao nhất. Nhưng đó là vì họ có phương tiện để chẩn đoán ra bệnh.

Chỉ số HDI được đánh giá dựa trên sự so sánh, định lượng về mức thu nhập, tỉ lệ biết chữ, tuổi thọ và một số yếu tố khác ở quốc gia. Điều này đồng nghĩa các quốc gia giàu có, mức sống cao thường có HDI cao hơn so với các quốc gia đang phát triển.

Vì vậy, sự gia tăng bệnh ung thư ở các quốc gia có HDI thấp và trung bình mới là đáng lo nhất.

Chỉ 39% các quốc gia tham gia nghiên cứu đề cập đến các vấn để cơ bản về quản lý ung thư như một phần của dịch vụ y tế cốt lõi mà chính phủ tài trợ cho người dân - thông qua bảo hiểm y tế toàn dân.

Và chỉ 28% các quốc gia thực sự quan tâm đúng mức đến chăm sóc giảm nhẹ - một phần rất quan trọng trong cuộc chiến chống ung thư, bao gồm cung cấp cho bệnh nhân thuốc giảm đau cũng như các phương tiện khác để với bớt gánh nặng thể chất lẫn tinh thần sống chung với căn bệnh.

Ở các quốc gia thu nhập cao, cơ hội để người dân được tài trợ các dịch vụ bức xạ trong điều trị ung thư cao hơn 4 lần so với quốc gia thu nhập thấp.

"Những quốc gia có ít nguồn lực để quản lý gánh nặng ung thư của nước mình nhất sẽ phải gánh chịu gánh nặng ung thư toàn cầu" - TS Freddie Bray, người đứng đầu bộ phận Giám sát ung thư của IARC nhấn mạnh.