Một hành trình 50 năm – đầy thử thách, hy sinh và đổi mới – được viết nên bởi trí tuệ, sự tận hiến và khát vọng không ngừng của đội ngũ y bác sĩ thành phố mang tên Bác.

Lần đầu tiên tại Việt Nam, các bác sĩ Bệnh viện Từ Dũ phối hợp với Bệnh viện Nhi Đồng 1 đã thực hiện thành công 5 ca can thiệp tim bào thai, một trong những kỹ thuật y học phức tạp bậc nhất hiện nay trên thế giới. Thành công này không chỉ mang lại cơ hội sống khỏe mạnh cho những em bé mắc tim bẩm sinh từ trong bụng mẹ, mà còn đánh dấu bước tiến vượt bậc của y học bào thai tại TP HCM nói riêng và Việt Nam nói chung.

Trong những năm qua, Bệnh viện Từ Dũ đã phát hiện và xử trí hơn 15.000 trường hợp dị tật thai nhi ở nhiều mức độ. Trong số đó, kỹ thuật can thiệp tim bào thai được xem là bước đột phá ngoạn mục – bởi nó được thực hiện khi trái tim thai nhi mới chỉ lớn bằng… một quả dâu tây, với van tim chỉ từ 2 – 5 mm.

BSCK2 Trịnh Nhựt Thư Hương, Trưởng Khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ (TP HCM) chia sẻ trước một kỹ thuật mới như can thiệp tim bào thai, cả nhóm đối diện với rất nhiều áp lực. Là những người tiên phong, không thể biết trước liệu thủ thuật có thành công hay không. Nếu thất bại, có thể đó sẽ là dấu chấm hết.

Bên cạnh đó, thủ thuật nào cũng có rủi ro, nhất là khi hành lang pháp lý cho can thiệp y học bào thai vẫn chưa thực sự rõ ràng. “Chúng tôi lo lắng nhưng em bé thì không thể chờ. Diễn tiến của bệnh không chờ và thai kỳ cũng không chờ. Vì vậy, chúng tôi buộc phải làm bằng tất cả tâm huyết và niềm tin” - BS Hương bày tỏ.

Ca can thiệp thông tim đầu tiên diễn ra vào đầu năm 2024, trong bầu không khí căng thẳng tột độ. Suốt một tuần trước đó, toàn bộ quy trình đã được lên kế hoạch kỹ lưỡng. Khi quả bóng nong van tim được đưa thành công vào đúng vị trí, cả ê-kíp vỡ òa trong tiếng vỗ tay và nước mắt.

“Xong thủ thuật, tôi và đồng nghiệp ôm nhau khóc. Đó là cảm xúc không thể kìm nén của những người đã dồn toàn tâm toàn lực, vượt qua nỗi sợ để đem lại sự sống” – BS Hương nhớ lại.

Đến nay, đã có 5 ca can thiệp thành công. Kỹ thuật này của Việt Nam đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm từ các tạp chí y khoa quốc tế. Hiện chỉ có vài trung tâm y học lớn trên thế giới thực hiện được kỹ thuật tương tự.

Theo BSCK2 Trần Ngọc Hải, Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, việc can thiệp điều trị cho thai nhi từ trong bụng mẹ không chỉ mang tính đột phá mà còn mở ra cơ hội sống khỏe mạnh trọn đời cho các em bé mắc dị tật tim bẩm sinh hoặc bất thường trong giai đoạn phát triển sớm.

“Ưu điểm lớn nhất của phương pháp điều trị ngay từ trong bào thai là chúng ta chỉ cần can thiệp một lần. Sau đó, chính cơ thể thai nhi sẽ tiếp tục quá trình ‘tự sửa chữa’ – hoàn thiện những thiếu sót, những khiếm khuyết còn lại, để các cơ quan phát triển đúng chức năng” – BS Trần Ngọc Hải giải thích.

Ông nhấn mạnh, đây chính là “sự vi diệu” mà y học hiện đại đang dần khám phá và ứng dụng ngày càng hiệu quả. Khi trẻ được sinh ra, mọi cấu trúc đã trở nên hoàn thiện, giúp các bé có thể phát triển như bao trẻ em bình thường khác mà không cần qua nhiều lần phẫu thuật hay điều trị kéo dài.

“Chúng tôi tin rằng can thiệp y học bào thai là một trong những bước tiến quan trọng nhất trong lĩnh vực sản – nhi của y tế TP HCM nói riêng và Việt Nam nói chung. Điều này cũng cho thấy cam kết của hệ thống y tế công lập trong việc đưa công nghệ cao vào phục vụ mọi đối tượng, không phân biệt hoàn cảnh” – Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ chia sẻ.

Không dừng lại ở tim bẩm sinh, các bác sĩ còn đang từng bước tiến tới can thiệp các dị tật bào thai phức tạp khác như: thoát vị hoành, tắc ống phổi, dị dạng mạch máu, bất thường tiêu hóa...

Từ những kỳ tích y học mang dấu ấn tiên phong như can thiệp tim bào thai, có thể thấy ngành y tế TP HCM không chỉ nỗ lực cứu người từng khoảnh khắc mà còn không ngừng vươn mình mạnh mẽ qua từng chặng đường – nhất là trong hành trình 50 năm xây dựng và phát triển, khẳng định vị thế trung tâm y tế hàng đầu cả nước và khu vực.

Đối với TP HCM, ngành y tế không chỉ chăm lo sức khỏe cho hơn 10 triệu người dân mà còn phục vụ hàng triệu bệnh nhân từ các tỉnh thành khác và quốc tế. 50 năm qua, ngành y tế thành phố đã không ngừng đổi mới, phát triển, đạt được nhiều thành tựu nổi bật, góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước.

Ngành y tế TP HCM bắt đầu hành trình của mình trong bối cảnh đầy khó khăn sau ngày miền Nam giải phóng. Vào năm 1975, ngay sau chiến thắng, các đội phẫu thuật của Ban Dân y khu Sài Gòn – Gia Định đã theo đoàn quân giải phóng tiếp quản các cơ sở y tế, bệnh viện công và bệnh viện tư tại Sài Gòn, tổ chức lại hệ thống y tế để nhanh chóng ổn định và phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh của người dân.

Chia sẻ về chặng đường đầu tiên của ngành y tế TP HCM sau ngày giải phóng, Nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Trần Thị Trung Chiến nhấn mạnh thành công lớn nhất của chúng ta chính là sự chỉ đạo kịp thời, sâu sát từ Đảng, Chính phủ – đặc biệt trong việc ổn định tinh thần, tư tưởng của đội ngũ thầy thuốc tại Sài Gòn khi ấy.

Bà cũng đánh giá cao sự kết hợp hiệu quả giữa lực lượng y tế cách mạng và hệ thống y tế của Sài Gòn, vốn là yếu tố quyết định để đảm bảo hoạt động khám chữa bệnh diễn ra liên tục, phục vụ tốt cho người dân trong giai đoạn tiếp quản thành phố.

"Phải kể đến những đóng góp to lớn của Viện sĩ – Dược sĩ Nguyễn Vi Cương, đồng chí Dương Văn Trung và nhiều cán bộ khác. Họ đã góp phần quan trọng trong việc nhanh chóng ổn định hệ thống y tế, đồng thời đặt nền móng cho sự phát triển bền vững của ngành sau này. Bên cạnh đó, sự chỉ đạo của Bộ Y tế cùng sự hỗ trợ mạnh mẽ từ trung ương và các bộ, ngành liên quan cũng là yếu tố không thể thiếu, tạo nên nền tảng vững chắc để y tế TP HCM từng bước vươn lên, trở thành trung tâm y tế lớn của cả nước và khu vực” - nguyên Bộ trưởng Bộ y tế Trần Thị Trung Chiến chia sẻ.

Ngay sau ngày thống nhất đất nước, ngành y tế TP HCM phải đối mặt với muôn vàn khó khăn: cơ sở vật chất thiếu thốn, nhân lực y tế mỏng, dịch bệnh đe dọa và nhu cầu khám chữa bệnh của người dân tăng cao.

Trước tình hình đó, ngày 24-5-1975, Sở Y tế TP HCM được thành lập trên cơ sở kế thừa tổ chức của Ban Dân y khu Sài Gòn – Gia Định. Đến ngày 10-11-1975, Ủy ban Quân quản TP HCM ra Quyết định số 207, chính thức công nhận Sở Y tế TP HCM là cơ quan chuyên trách quản lý ngành y tế của thành phố – đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc xây dựng và phát triển hệ thống y tế sau ngày giải phóng.

Những năm đầu sau giải phóng, thành phố đối mặt với vô vàn khó khăn: tình trạng thiếu thốn thuốc men, trang thiết bị y tế, đội ngũ cán bộ y tế thiếu hụt nghiêm trọng. Tuy nhiên, nhờ sự nỗ lực không ngừng của đội ngũ y bác sĩ, sự lãnh đạo của Đảng và Chính phủ, ngành y tế thành phố đã duy trì và phát triển các hoạt động khám chữa bệnh, phòng chống dịch bệnh, cải thiện chất lượng sức khỏe cho người dân.

BS Đỗ Hồng Ngọc, Nguyên Giám đốc Trung tâm truyền thông, giáo dục sức khỏe Sở Y tế TP HCM cho biết chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu – hay còn gọi là chăm sóc y tế cơ sở – là bước đi có ý nghĩa chiến lược. Dù chỉ xem y tế như một đòn bẩy ban đầu, nhưng thực tế, chương trình đã phát triển rất toàn diện tại các địa phương.

Ông cho biết thêm, mô hình chăm sóc sức khỏe ban đầu không chỉ giúp củng cố mạng lưới y tế cơ sở, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe bà mẹ – trẻ em, cải thiện dinh dưỡng và điều kiện vệ sinh môi trường. “Chính hệ thống này đã phát triển khá mạnh mẽ và tạo nền móng cho y tế cộng đồng hiện đại” - BS Đỗ Hồng Ngọc nhấn mạnh.

Từ sau công cuộc đổi mới, ngành y tế TP HCM bước vào một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ – đánh dấu bằng tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm của đội ngũ thầy thuốc thành phố.

Ngay từ năm 1985, Sở Y tế TP HCM đã chủ động hoạch định và triển khai hàng loạt kế hoạch phát triển chuyên khoa sâu, nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân. Nhiều bệnh viện chuyên khoa đầu ngành đã lần lượt được thành lập như: Ung bướu, Chấn thương chỉnh hình, Mắt, Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt, Da liễu, Phụ sản, Nhi, Truyền máu – Huyết học, Lao – Phổi và Bệnh Nhiệt đới.

Đây cũng là thời kỳ chứng kiến những đột phá y học mang tính tiên phong, với các kỹ thuật chuyên sâu ngang tầm khu vực và thế giới được triển khai thành công như: phẫu thuật tim, phẫu thuật thay van tim, chi phẫu, phẫu thuật cột sống…

Bên cạnh đó, sự hợp tác quốc tế, đặc biệt là sự hợp tác với Pháp trong việc điều trị các ca bệnh tim mạch. Đây cũng chính là lý do thành lập Viện Tim TP HCM – một cơ sở y tế không chỉ nổi bật về chuyên môn mà còn tiên phong trong nghiên cứu khoa học và đào tạo bác sĩ.

Không chỉ tạo tiền đề cho sự phát triển kỹ thuật y học hiện đại, giai đoạn này còn thể hiện tầm nhìn xa và quyết tâm mạnh mẽ trong xây dựng một hệ thống y tế chuyên sâu phục vụ cho cả thành phố và khu vực phía Nam.

Trải qua 5 thập kỷ, ngành y tế TP HCM không chỉ phát triển vượt bậc về cơ sở vật chất mà còn ghi dấu ấn với hàng loạt kỹ thuật chuyên sâu, nhiều lĩnh vực đạt trình độ khu vực và tiệm cận quốc tế.

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP HCM cho biết ngành y tế TP HCM đã đạt được những bước tiến đột phá trên hầu hết các lĩnh vực chuyên môn, từ sản phụ khoa, nhi khoa, ngoại khoa, ung bướu đến ghép tạng, nội khoa, chẩn đoán hình ảnh...”

Ở lĩnh vực sản phụ khoa, TP HCM hiện là địa phương có tỉ lệ tử vong mẹ thuộc nhóm thấp nhất cả nước, chỉ 2,02/100.000 ca sinh sống. Nhiều kỹ thuật hiện đại được triển khai rộng rãi như siêu âm 4D, xét nghiệm NIPT, sàng lọc sơ sinh, chẩn đoán di truyền tiền cấy phôi… Đặc biệt, năm 2024, thành phố thực hiện thành công can thiệp van tim cho thai nhi – lần đầu tiên tại ASEAN.

Trong nhi khoa, TP HCM đã ghép gan – thận – tế bào gốc cho trẻ em, tách song sinh dính liền, điều trị tim bẩm sinh phức tạp, động kinh kháng trị… Những kỹ thuật từng được xem là “chỉ có nước ngoài mới làm được” thì nay đã hiện diện thường quy trong các bệnh viện công lập của TP.

Phẫu thuật robot, phẫu thuật thần kinh kích thích não sâu, in 3D titanium thay thế xương, nội soi khớp lớn, can thiệp mạch máu… là những bước tiến lớn. TP HCM là nơi đầu tiên trong nước điều trị Parkinson bằng kích thích não sâu – một kỹ thuật đỉnh cao trong ngoại thần kinh.

Về tim mạch, Viện Tim TP HCM, sau 30 năm, đã thực hiện gần 37.000 ca phẫu thuật tim, là biểu tượng y đức – chất lượng. Trung tâm tim mạch Bệnh viện Nhi Đồng 1 được tổ chức quốc tế công nhận là trung tâm xuất sắc đầu tiên tại Việt Nam.

Trong khi đó, Bệnh viện Nhân dân 115 xử lý 15.000 ca đột quỵ mỗi năm, xây dựng mạng lưới cấp cứu đột quỵ quy mô toàn quốc. TP HCM cũng đã thực hiện thành công ca ghép tim xuyên Việt đầu tiên năm 2024 – minh chứng cho năng lực tổ chức, kết nối và thực hiện kỹ thuật cao nhất trong y học hiện nay.

Lĩnh vực ung thư cũng đạt nhiều thành tựu: phẫu thuật robot, vi phẫu tạo hình, hóa – xạ trị hiện đại. Tuy nhiên, thành phố vẫn còn thiếu hệ thống xạ trị proton và hạt nặng – một hướng cần đầu tư trong tương lai.

Ghép tạng là một điểm sáng khác với hơn 1.100 ca ghép thận sau 30 năm. Năm 2024, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM lần đầu tiên thực hiện thành công ca ghép tim xuyên Việt, mang lại hy vọng sống cho nhiều bệnh nhân.

COVID-19 là chưa từng có tiền lệ trong lịch sử, nhưng cũng là chất xúc tác cho những thay đổi chiến lược. TP HCM đã xây dựng lại toàn bộ mạng lưới giám sát dịch, hiện đại hóa hệ thống y tế cơ sở, triển khai y tế số, AI chẩn đoán, telemedicine và WHO-PEN ở trạm y tế – đưa dịch vụ y tế tiếp cận từng khu phố, hộ dân.

Ngành cũng kịp thời kiểm soát dịch sởi trong năm 2024, nhờ chủ động công bố dịch, tiêm chủng diện rộng khi miễn dịch cộng đồng chỉ còn 86%.

“Ngành y tế TP HCM sẽ tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo” – PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP HCM.

50 năm đã qua – và hành trình đang tiếp diễn. Trong trái tim mỗi người dân, hình ảnh người bác sĩ thành phố vẫn luôn hiện diện – tận tâm, vững vàng và đầy nhân văn.

Thực hiện: 

Nội dung: Hải Yến

Thiết kế: Nguyễn Huỳnh