Chị Thu Uyên kể trong lúc đọc hồ sơ, chị bất ngờ khi thấy một tấm hình có mình do gia đình đăng ký tìm cháu thất lạc gửi đến chương trình.

Tấm ảnh được chụp năm 1995 tại đảo Sơn Ca, quần đảo Trường Sa. Gia đình gửi thư kèm chú thích: "Người đeo kính ngồi sau chị Thu Uyên là ông Trần Minh Cảnh, chú của người thất lạc".

"Chúng em đã tìm ra người cháu, con liệt sĩ, chị Trần Thị Trinh rồi"

Bao kỷ niệm gắn với chuyến đi công tác của đoàn truyền hình làm phóng sự về huyện đảo Trường Sa vừa mới hình thành ùa về trong tâm trí. 

Đại tá Trần Minh Cảnh lúc đó là Bí thư Đảng ủy Vùng 4 Hải quân Cam Ranh, Khánh Hòa. Người ngồi cạnh ông Cảnh ở phía sau là Anh hùng Võ Nhân Huân, một trong những thuyền trưởng tàu không số đầu tiên, năm đó ông đang là đại tá, Phó tư lệnh Quân chủng Hải quân.

Theo nhà báo Thu Uyên, những năm đó bảo vệ biển đảo là thiêng liêng, làm việc với hải quân là niềm tự hào. Sau thời điểm đó, chị có gặp ông Cảnh đôi lần tại Bộ Tư lệnh Hải quân ở Hải Phòng. Qua thư của gia đình, chị biết ông Cảnh đã mất 10 năm nay.

Anh hùng Võ Nhân Huân cũng không còn. Những người khác trong đoàn truyền hình năm đó cũng kẻ còn người mất.

Dù vậy Thu Uyên không bao giờ quên những ngày tự hào nhìn thấy chấm đỏ lớn dần giữa biển xanh trời xanh trên mỗi đảo chìm đảo nổi. Không quên lính hải quân ra gốc cây ngủ nhường nhà cho đoàn văn công và báo chí, đáp lại được các chị khâu cho vài đoạn áo rách và rửa cho đống bát đĩa sau khi ăn xong. Và biết bao kỷ niệm đẹp khác nữa.

Chị Thu Uyên viết: "Báo cáo với anh Cảnh, anh Huân, Như chưa hề có cuộc chia ly chúng em đã tìm ra người cháu, con liệt sĩ, chị Trần Thị Trinh rồi! Chờ chút để chúng em dắt chị ấy về quê mình Bình Định nhé".

"Những người đi tìm cội nguồn cho đồng bào mình"

Kể từ lần đầu lên sóng năm 2007, Như chưa hề có cuộc chia ly đã có một hành trình gần 20 năm. Vượt ra khỏi phạm vi một chương trình truyền hình thuần túy, nó trở thành một "trạm dừng" xoa dịu nỗi đau mất mát và kết nối lại ký ức, tình thân cho hàng ngàn gia đình Việt Nam sau chiến tranh và biến cố lịch sử.

Đó là hành trình mà hồi ra mắt phim tài liệu Chân trời rực rỡ (có chi tiết một phụ nữ Pháp tìm lại gốc gác Việt của mình), ca sĩ Hà Anh Tuấn nói Như chưa hề có cuộc chia ly là nơi có những người "đi tìm cội nguồn cho đồng bào của mình".

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, Thu Uyên coi công việc của ê kíp là một nhiệm vụ và cảm thấy may mắn khi nhiệm vụ đó mang lại ý nghĩa to lớn. Và ý nghĩa thực sự của việc "đi tìm cội nguồn" thực ra là giúp những người bị thất lạc tìm lại được quê hương, gia đình và đưa họ trở về với nơi mà họ thực sự thuộc về.

Hành trình tìm kiếm này không chỉ là kết quả của việc đoàn tụ mà còn nằm ở sự thấu cảm với nỗi mong nhớ người thân của các gia đình Việt Nam, trong đó có nhiều trường hợp thất lạc do chiến tranh. Ngay cả khi chưa tìm thấy kết quả, việc lắng nghe và chia sẻ hồ sơ cũng giúp những người thất lạc cảm thấy mình không bị bỏ rơi hay quên lãng.

Với chị, chiến dịch 500 ngày đêm đón các anh về vừa qua không chỉ là một chủ trương lớn của Nhà nước mà còn là một nỗi náo nức với cá nhân chị và những người đã từng thực hiện các hoạt động tìm kiếm tương tự 14 - 15 năm trước.

Thời điểm đó, chương trình Trở về từ ký ức - do nhà báo Thu Uyên làm chủ nhiệm và làm MC - tìm kiếm thông tin về liệt sĩ trong bối cảnh vô cùng khó khăn và chưa có điều kiện thực hiện như hiện nay.

Vì thế khi theo dõi chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai quyết liệt để đưa các liệt sĩ từ khắp nơi trở về nghĩa trang hoặc về với thân nhân, chị cảm thấy rất kính trọng và tin tưởng vào trách nhiệm của những người thực hiện.

Hiện chị Thu Uyên và các thành viên trong nhóm Trở về từ ký ức cũ cũng đang tham gia hỗ trợ Bộ Tư lệnh TP.HCM trong việc xác định danh tính cho các liệt sĩ.

Cụ thể, nghiên cứu trường hợp của 15 liệt sĩ biệt động hy sinh trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Chị Uyên ví "cội nguồn như một cái neo níu giữ con thuyền cuộc đời giữa sóng gió" bởi "dù thành công hay thất bại, con người luôn có nhu cầu quay trở về với nguồn cội của mình để cảm thấy mình là một Con Người đúng nghĩa".

Cảm thức thuộc về muốn biết mình là ai đó là cảm thức vĩnh cửu. Gần 20 năm làm công việc này, càng lớn tuổi, chị Uyên bảo chị lại càng dễ bị rung động hơn trước những câu chuyện tìm kiếm cội nguồn khi càng ngày càng thấu rõ được những "tầng sâu" hơn của nỗi đau và sự chia ly. Đôi khi chỉ cần đọc hồ sơ cũng có thể cùng khóc với họ được rồi.

Như chưa hề có cuộc chia ly: 69 năm bị bắt cóc và những cuộc bỏ trốn không thành

Tập 203 Như chưa hề có cuộc chia ly kể câu chuyện đặc biệt về một vụ bắt cóc trẻ em xảy ra cách đây 69 năm.