TS Lý Thành ở Viện Brookings (Mỹ) nhận định như trên trên báoHuffington Post của Mỹ ngày 15-12.
TS Lý Thành ghi nhận trong chuyến thăm Bắc Kinh hồi tháng 11-2014, Tổng thống Obama không hề nhắc đến cụm từ “mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới”. Thế nhưng Tân Hoa xã đưa tin Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Obama đã “cam kết thúc đẩy quan hệ siêu cường kiểu mới” và “Tổng thống Obama sẵn sàng… nâng mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới lên tầm cao mới”.
Trong cuộc hội đàm với Tổng thống Obama ở khu nghỉ dưỡng Sunnylands (bang California) hồi năm ngoái, Chủ tịch Tập Cận Bình đã định nghĩa mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới gồm các yếu tố:
- Không xung đột hoặc đối đầu, giải quyết bất đồng thông qua đối thoại.
- Tôn trọng các lợi ích cốt lõi và các mối quan tâm lớn của mỗi bên.
- Hợp tác vì lợi ích chung, từ bỏ não trạng cạnh tranh một mất một còn.
TQ nhận thấy trong lịch sử, xung đột giữa cường quốc đã xác lập và một cường quốc mới nổi từng xảy ra nhiều lần. Vì vậy TQ muốn xây dựng mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới để bảo đảm TQ trỗi dậy suôn sẻ. Mặt khác, TQ muốn được đứng ngang bằng với Mỹ bằng cách sử dụng thuật ngữ “siêu cường” để chỉ Mỹ và TQ. Hơn nữa, khi nhấn mạnh đến tôn trọng lợi ích cốt lõi của mỗi bên, TQ đã muốn Mỹ không được can thiệp vào các tuyên bố chủ quyền lãnh thổ của TQ.
Chủ tịch Tập Cận Bình đón Tổng thống Obama tại hội nghị cấp cao ở Bắc Kinh ngày 12-11. Ảnh: THX
TS Lý Thành nhận định trong khi đó Mỹ nghi ngờ mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới vì các lý do sau đây:
- Mỹ lo ngại mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới với TQ không chỉ cho thấy Mỹ kém hơn TQ trong quan hệ song phương mà còn chứng tỏ Mỹ tự thừa nhận đang suy giảm quyền lực trước sự trỗi dậy của TQ.
- Mỹ không thích ý đồ của TQ buộc Mỹ ghi nhận các lợi ích cốt lõi của TQ. Mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới có thể là cái bẫy TQ đặt ra để cho thấy Mỹ công nhận các tuyên bố chủ quyền của TQ ở biển Đông và biển Hoa Đông.
- Sức mạnh của Mỹ ở Thái Bình Dương sẽ suy giảm khi các nước trong khu vực cho rằng Mỹ chấp nhận mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới. Nhật cho rằng quan hệ ngang bằng Mỹ-Trung sẽ đe dọa quan hệ đồng minh Mỹ-Nhật. Các nước nhỏ như Philippines và Việt Nam sẽ lo ngại quan hệ ngang bằng Mỹ-Trung thúc đẩy chủ nghĩa bành trướng Bắc Kinh.
Theo TS Lý Thành, thái độ ngày càng hung hăng trong vấn đề tranh chấp lãnh thổ và lập trường cứng rắn đối với các nước láng giềng sẽ không cải thiện được hình ảnh TQ và cũng không thúc đẩy được mô hình quan hệ siêu cường kiểu mới.
