Giao thương về kinh tế và đặc biệt ảnh hưởng mạnh mẽ, nhanh chóng thông tin từ bên ngoài qua Internet nên nhiều mặt sinh hoạt, văn hóa của các nước phát triển, thậm chí lối sống “tiêu dùng” được các hãng sản xuất tạo dựng thành nhu cầu qua cơ chế thị trường lan tỏa nhanh chóng trong nhiều tầng lớp xã hội nước ta.
Cái mới du nhập rất nhanh, ào ạt không có thời gian để chọn lọc. Vì vậy dù thu nhập bình quân thấp hơn hầu hết các nước trong khu vực song ô tô, xe máy, điện thoại, hàng hiệu đắt tiền… du nhập từ nước ngoài vẫn được nhiều người Việt Nam đón nhận. Xe máy tay ga vừa giá rất cao vừa không tiện dụng cho vùng đồi núi nhưng chị em vẫn mua vì nó là mốt… Thậm chí không ít người không dám lên xe buýt vì sợ bị nhìn nhận là thấp kém.
Phòng tiếp khách của nhiều cơ sở đào tạo thường dùng nhiều tiền để bài trí rất sang trọng nhưng lớp học thì ngay cái bảng đen để viết đã không còn màu đen nữa. Chuyên gia nước ngoài đến tập huấn chứng kiến sự đầu tư không đúng chỗ và khi được mời ăn uống khoản đãi liên tục, thừa mứa đã phải thốt lên: Sao các bạn không dùng tiền này để mua trang thiết bị cho lớp học?
Chạy theo cái sang khiến một bộ phận lao động bỏ tiền chạy cửa mua chức. Chức đẻ ra tiền đã đành, ngay chức chỉ để sĩ với đời người ta cũng mua.
Chuyện xài sang như vậy thì vô vàn và câu hỏi là: Tại sao người Việt còn nghèo mà thích xài sang, thích sĩ? Hiện tượng này phải chăng đã đến lúc cần được xã hội mổ xẻ tìm nguyên nhân để điều chỉnh, nhất là khi đất nước đang cần lắm sự tích lũy để đầu tư có hiệu quả.
Như chúng ta thấy kinh tế Việt Nam về cơ bản là nền kinh tế tiểu nông chịu dấu ấn nặng nề của cơ chế bao cấp và chiến tranh kéo dài, nay tham gia vào kinh tế thị trường và đặc biệt hội nhập quốc tế trong điều kiện thế giới đã bước vào cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Tuy nhiên, mấy chục năm qua, cả nước mới tập trung cao độ cho kinh tế và chưa quan tâm đầu tư thích đáng để có văn hóa và con người xứng tầm thời đại. Tại Trung Quốc, người ta đã nhận ra cái từng là ưu điểm xưa kia nay không còn phù hợp với thời đại, cần kiên quyết phê phán, đoạn tuyệt. Những công trình nghiên cứu với tiêu đề rất sốc được xuất bản như “Người Trung Quốc xấu xí” đã được thực hiện.
Việt Nam chưa làm. Đây là món nợ cần được thanh toán với sự tham gia rộng rãi của các nhà khoa học và công chúng nhằm làm sáng tỏ cái xấu mà người Việt Nam cần xóa bỏ, trong đó có cái thói xài sang. Trên cơ sở đó chúng ta mới kế thừa, bồi đắp những cái hay của ông cha, của thời đại để có đủ sức mạnh mềm vượt qua thách đố của làn sóng công nghiệp 4.0.
