“Quy định hiện nay có khoảng bảy loại phí và lệ phí khác nhau cùng với sáu loại thuế và một số nghĩa vụ bắt buộc khác đối với các doanh nghiệp (DN) khai khoáng. Tuy nhiên, qua nghiên cứu của VCCI, hiện có nhiều nghĩa vụ tài chính theo quy định chưa hoặc không được thực hiện.
Theo ông Tuấn, tình trạng trốn thuế tài nguyên, vận chuyển, buôn bán lậu… diễn ra phổ biến ở nhiều địa phương. Việc giám sát và quản lý nguồn thu chi từ công nghiệp khai khoáng chưa chặt chẽ dẫn đến thất thu ngân sách. Trong khi đó, nhiều DN phải trả những khoản không chính thức như ủng hộ cho địa phương khi được yêu cầu, hoặc các khoản phí ngoài quy định.
Thông tin tại hội thảo cho thấy việc công khai thông tin và trách nhiệm giải trình của các bên trong ngành khai khoáng còn rất hạn chế. Ngoại trừ các DN đã niêm yết trên sàn chứng khoán, các DN chưa niêm yết hầu như không công khai thu chi mà chỉ báo cáo tài chính theo định kỳ cho cơ quan thuế. Vì vậy, để điều tiết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, DN và người dân thì việc minh bạch hóa thông tin thu chi và các hoạt động của ngành khai khoáng là cần thiết. Nghiên cứu của VCCI cũng cho biết hầu hết các cơ quan quản lý nhà nước, các DN liên quan đến ngành khai khoáng được khảo sát đều cho rằng Việt Nam nên tham gia vào EITI để tạo môi trường minh bạch hơn trong ngành.
Ông Matthieu Salomon (quản lý chương trình Đông Nam Á, Viện Giám sát nguồn thu RWI Mỹ) cho biết EITI là sáng kiến về liên minh tự nguyện giữa các chính phủ, các công ty, tổ chức xã hội và tổ chức quốc tế nhằm nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong ngành khai khoáng. Trong đó, các DN khai khoáng công khai các khoản chi cho chính phủ và chính phủ cũng công khai nguồn thu nhận được. Một cơ quan độc lập, gồm nhiều thành phần khác nhau sẽ đối chiếu các số liệu thu được. “Khi tham gia EITI, Việt Nam sẽ phòng, chống tham nhũng hiệu quả hơn; đồng thời tăng nguồn thu cho ngân sách và giảm thiểu thất thoát tài chính từ hoạt động khai khoáng. Ngoài ra, EITI còn giúp Việt Nam tạo dựng lòng tin của nhân dân và nhà đầu tư trong lĩnh vực khai khoáng. Nếu thực hiện được điều này, chỉ số tín nhiệm quốc gia về minh bạch của Việt Nam cũng sẽ tăng lên” - ông Matthieu Salomon nhấn mạnh.
T.HẰNG
