“Dân tộc - Tổ quốc - Nhân dân”, mọi tư tưởng, triết lý, học thuyết, phương pháp của Người chỉ xoay quanh sáu chữ này.
Có thể giải thích, độc lập là dân tộc, tự do là một thể chế của một quốc gia, hạnh phúc chính là vì nhân dân. Nước Việt Nam có tiêu ngữ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc, chính là điều tôi muốn nói đến, về dân tộc, Tổ quốc và nhân dân.
Dân tộc Việt Nam so với nhiều dân tộc khác trên thế giới có lịch sử khá đặc biệt. Chúng ta có những trang sử oai hùng nhưng cũng có những thời kỳ đau thương mà khó có dân tộc nào sánh được. Chúng ta là một dân tộc từng phải chịu kiếp nô lệ, liên tục bị đồng hóa cả nghìn năm nhưng cuối cùng vẫn giành lại được độc lập. Rồi sau đó lại kiên quyết bảo vệ nền độc lập của mình bất chấp những thế lực mạnh nhất thế giới xâm phạm. Đó chính là khát vọng của một dân tộc mà Hồ Chí Minh đã khái quát thành chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”.
Đem hết tâm huyết, gan ruột của mình để tỏ bày với đồng bào, với thế giới, bản Tuyên ngôn độc lập của Hồ Chí Minh vì thế mãi mãi có giá trị thời sự, không phải là câu chuyện của lịch sử nữa mà hôm nay nhắc lại vẫn nguyên giá trị.
Việt Nam là một đất nước không lớn, có vị trí địa chiến lược rất đặc biệt nên thường xuyên phải đối phó với các thế lực ngoại xâm. Để vượt qua những thử thách hiểm nghèo, chúng ta đã phải huy động lực lượng lớn trong toàn dân. Thời Trần Hưng Đạo vương đã chỉ ra nguyên nhân ba lần đại thắng quân Mông-Nguyên là do vua, tôi đồng lòng, anh em hòa thuận, cả nước nhà góp sức. Cụ Nguyễn Trãi cũng đã khái quát dân như nước, chính quyền như con thuyền. Chở thuyền hay lật thuyền cũng đều do dân.
Chính từ đây mà các vị anh hùng dân tộc trong lịch sử và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận ra vai trò của nhân dân là nhân tố quyết định vận mệnh của đất nước. Cho nên phải giữ mối quan hệ mật thiết với nhân dân, giữ lấy niềm tin trong nhân dân, mất dân là mất nước. Nhà Hồ thất bại do cậy thành cao, hào sâu, binh lực mạnh mà không có được lòng dân. Nhà Nguyễn thất bại nguyên nhân chủ yếu là mất lòng dân, “sợ dân hơn sợ giặc”…
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng từng dặn đi dặn lại rằng: “Phải giữ gìn đoàn kết như giữ con ngươi của mắt mình” bởi đoàn kết là cội nguồn của sức mạnh. Thế thì điều căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đoàn kết, hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh cũng vì dân tộc, cho Tổ quốc và cho nhân dân.
GS-TSKH VŨ MINH GIANG, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam
