Đại học RMIT Việt Nam dự báo thị trường xe điện tại Việt Nam có thể đạt quy mô 5 - 7 tỉ USD trong 5 năm tới. Theo một nghiên cứu thị trường của Mordorintelligence, quy mô thị trường xe điện Việt Nam ước tính đạt 2,93 tỉ USD vào năm 2025 và dự kiến ​​sẽ đạt 6,69 tỉ USD vào năm 2030.

Thống kê từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho biết các hãng thành viên đã bán ra tổng cộng 5.926 xe hybrid (loại xe kết hợp động cơ đốt trong bằng xăng, dầu và động cơ điện) trong 6 tháng đầu năm, tăng 71% so với cùng kỳ 2024.

So với tổng số ô tô cả nước, con số ấy có thể chưa lớn, nhưng đà tăng liên tiếp báo hiệu một xu hướng khó đảo ngược. Động lực không chỉ đến từ người dùng muốn bớt lệ thuộc xăng dầu, mà còn từ sức ép chất lượng không khí đô thị, bước tiến công nghệ và chính sách đang mở đường cho lựa chọn mới.

Với tôi, lý do đầu tiên nghĩ đến xe điện là bầu không khí chúng ta hít thở mỗi ngày. Xe điện không thải khói tại ống xả. Chỉ riêng điều đó đã là khác biệt dễ nhận thấy nhất khi di chuyển trong phố đông.

Lý do thứ hai nằm ở bài toán chi phí: điện quy đổi theo mỗi ki-lô-mét thường rẻ hơn xăng, xe điện lại ít chi tiết cơ khí nên lịch bảo dưỡng nhẹ nhàng hơn. Cộng thêm trải nghiệm sử dụng ngày càng thông minh, từ hỗ trợ lái đến cập nhật phần mềm… chiếc xe giống một thiết bị công nghệ đồng hành hơn là cỗ máy chỉ biết đòi hỏi chăm sóc tỉ mỉ.

Một nguyên nhân khác đến từ giá pin toàn cầu liên tục giảm trong năm 2024, kéo giá thành xe điện giảm. Và ở Việt Nam, lệ phí trước bạ được miễn cho ô tô điện đến hết năm 2027 giúp giảm đáng kể chi phí lăn bánh. Khi lợi ích sử dụng bắt tay ưu đãi tài chính, quyết định thay đổi sẽ bớt rào cản tâm lý.

Trở ngại đầu tiên theo tôi, và cũng thực tế với bất kỳ người mua lần đầu nào, là trụ sạc. Ở nội thành, trạm công cộng chưa đủ dày, tiêu chuẩn kết nối và thanh toán chưa đồng nhất. Ở cao tốc, các điểm sạc nhanh còn ít nên nếu thường xuyên phải di chuyển hành trình dài, tôi và nhiều người vẫn đắn đo khi chọn xe điện.

Các doanh nghiệp đã vào cuộc, đặt mục tiêu bổ sung hàng chục ngàn cổng sạc, thậm chí miễn phí sạc giai đoạn đầu để kích cầu, nhưng nếu hình dung vài năm tới có hàng triệu xe lưu thông, chúng ta vẫn cần một sụ đột phá, chẳng hạn đưa trụ sạc vào bãi đỗ chung cư, trung tâm thương mại, văn phòng… Cập nhật thông tin để ứng dụng bản đồ chỉ đường tới trạm còn chỗ; ưu tiên các điểm sạc trên cao tốc cho trụ sạc nhanh công suất lớn.

Thói quen của người sử dụng cũng là một rào cản. Người mua lần đầu thường lo lắng pin có bền không, có bị “tụt” pin bất ngờ không? sạc có lâu không? Xe có mất giá nhiều sau khi sử dụng không? Để họ yên tâm, dịch vụ sau bán hàng cho xe điện phải đầy đủ: cứu hộ khi hết pin, bảo hiểm tính đúng rủi ro của pin và chính sách bảo hành rõ ràng.

Không phủ nhận những ưu việt xe điện mang lại, nhưng để chuyển đổi sang phương tiện này với nhiều người vẫn có nhiều trở ngại. Ảnh: Thanh Tâm

Tôi và nhiều gia đình bạn bè sẽ đổi xe xăng sang xe điện khi có chỗ sạc qua đêm tại nơi ở, lộ trình di chuyển hằng ngày vừa tầm pin, có trạm sạc đầy đủ để không phải vừa di chuyển vừa hồi hộp khi phải di chuyển trên đoạn đường dài liên tỉnh, qua cao tốc… Và cuối cùng là cảm giác yên tâm rằng chiếc xe mình chọn đã có một hệ sinh thái đảm bảo vận hành từ hệ thống sạc, sửa chữa, cứu hộ, bảo hành, bảo dưỡng… Khi đó đổi từ xe xăng sang xe điện là quyết định kinh tế hợp lý, thân thiện với môi trường và thuận tiện đúng nghĩa cho những người sử dụng phương tiện.

Phạm Phước Dũng