Hóa ra khủng hoảng tài chính Hi Lạp chẳng khác nào bụi khói núi lửa Iceland (tới giờ chưa chịu ngừng phun!) vẫn lơ lửng trên đầu và họ chợt nhận ra rằng tình hình kinh tế tài chính của EU không sáng sủa như vẫn tưởng!

Phóng to

Người biểu tình hô khẩu hiệu chống chính phủ trong cuộc đại biểu tình ở Bucharest ngày 19-5 để phản đối kế hoạch cắt giảm 25% lương công chức - Ảnh: Reuters

Phúc lợi xã hội châu Âu bị đe dọa Từ trước đến nay, các chính phủ và người châu Âu luôn tự hào với sáu tuần nghỉ phép mỗi năm, trợ cấp thất nghiệp cao, tuổi hưu 60, hàng nghìn euro khi sinh con, hay học đại học với chi phí chưa bằng một chiếc máy tính xách tay... Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng nợ công với tỉ lệ tăng trưởng thấp và dân số ngày càng già đang đe dọa chính sách phúc lợi xã hội hậu hĩnh của châu Âu. “Hiện trạng phúc lợi xã hội châu Âu đang cực kỳ không bền vững” - chuyên gia Uri Dadush, giám đốc Chương trình kinh tế quốc tế thuộc Tổ chức nghiên cứu Carnegie Endowment (Mỹ), nhận định. Nhiều khả năng Đức sẽ cắt thêm trợ cấp thất nghiệp, trong đó có khoản trợ cấp người Đức dưới 50 tuổi khoảng 60% mức lương cũ trước thuế trong vòng một năm. Anh đã cam kết tăng tuổi hưu từ 60 lên 65 đối với phụ nữ, từ 65 lên 66 đối với nam giới. London cũng thắt chặt quy định trợ cấp thất nghiệp với việc buộc người thất nghiệp phải cố tìm việc mới được nhận trợ cấp, hạn chế việc giảm thuế cho gia đình có con nhỏ và bỏ khoản tiền 360 USD cho mỗi gia đình mới sinh con. Tây Ban Nha ngừng tăng tiền hưu trí, cắt giảm 375 triệu USD quỹ hỗ trợ cho người khuyết tật và bỏ trợ cấp 3.124 USD cho mỗi gia đình mới sinh con. Chính quyền Madrid cũng đề xuất tăng tuổi hưu nam giới từ 65 lên 67. Ở Hi Lạp, đất nước đang oằn mình trong công nợ, công chức có mức lương trên 3.750 USD sẽ mất hai tháng lương - thưởng.

Hiện chính phủ các nước đang nhất loạt đưa ra biện pháp tiết kiệm, giảm bội chi ngân sách hầu tránh đi vào vết xe đổ của Hi Lạp. Ủy viên tài chính kinh tế của Hội đồng châu Âu Olli Rehn cương quyết yêu cầu các nước đến năm 2012 phải đáp ứng quy định chung về quản lý ngân sách của EU là không để nợ quốc gia vượt quá 60% GDP, thâm hụt ngân sách không quá 3% GDP.

Hiện chỉ vài nước như Đan Mạch, Slovenia, Luxembourg, CH Czech... thuộc nhóm “đèn xanh” - những nước đáp ứng tối thiểu một yêu cầu này và có tỉ lệ thất nghiệp dưới 8%. Đa số thuộc nhóm “đèn vàng”, không đáp ứng hai yêu cầu trên nhưng có tỉ lệ thất nghiệp dưới 8% như Đức, Hà Lan, Thụy Điển, Phần Lan, Áo...

Nhóm “đèn đỏ” có Hi Lạp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Iceland, Pháp, Anh, Ý, Bỉ, Hungary, Slovakia... thì không những không đáp ứng yêu cầu nào mà tỉ lệ thất nghiệp còn trên 8%. Tỉ lệ thất nghiệp tại Tây Ban Nha hiện lên tới 19,7%, Ý có nợ quốc gia 118%, Bỉ cũng nợ đến 99%.

Do vậy, ngay sau khi đắc cử, Thủ tướng Anh David Cameron đã tuyên bố sẽ áp dụng các biện pháp cần thiết để năm 2011 tiết kiệm 6 tỉ bảng cho công quỹ. Bộ trưởng Tài chính George Osbourne đang gấp rút hoàn thành phương án cụ thể để trình quốc hội vào ngày 22-6. Hiện nợ quốc gia của nước này là 79% GDP, ngân sách thiếu hụt 11,5% GDP, bị xếp vào nhóm có nguy cơ cao.

Trong nỗ lực giảm thâm hụt ngân sách từ 11,2% xuống 6% trong năm 2011, biện pháp đầu tiên mà Thủ tướng Tây Ban Nha Zapatero áp dụng sẽ là giảm 5% lương công chức, còn lương thủ tướng và các thành viên nội các thì giảm 15%. Bồ Đào Nha cũng sẽ giảm 5% lương của các chính trị gia và công chức, tăng thuế VAT, thuế doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Nhằm tránh những phản ứng bất lợi, Thủ tướng José Socrates đã phải cậy tới sự trợ giúp của thủ lĩnh phe đối lập Pedro Passos Coelho.

Nợ quốc gia của Đan Mạch tuy mới là 46% nhưng kinh tế nước này phụ thuộc chủ yếu vào xuất khẩu nên khi các khách hàng lâm vào tình trạng nguy ngập thì họ cũng chẳng yên. Chính phủ liên hiệp của Thủ tướng Lars Loekke Rasmussen đã lên phương án tiết kiệm 24 tỉ kroner (khoảng 4,01 tỉ USD) từ năm 2011-2013, các bộ trưởng sẽ giảm 5% lương.

Ông Rasmussen hi vọng nếu thực hiện đúng thì không đợi tới năm 2012 mà sang năm nước này sẽ đáp ứng các yêu cầu của EU. Đảng đối lập Dân chủ xã hội đề xuất tăng giờ làm việc của khối hành chính và dịch vụ công cộng từ 37 lên 38 giờ/tuần nhưng biện pháp này không được hưởng ứng vì lợi ích còn chưa thấy rõ mà chắc chắn sẽ gây tốn kém trong thời gian đầu đi vào thực hiện.

Tuy là nước có nền kinh tế mạnh nhất trong khối EU, nhưng Đức cũng thâm hụt ngân sách 5% nên Thủ tướng Đức Angela Merkel tuyên bố sẽ giảm chi phí giáo dục, nghiên cứu, chăm sóc thiếu nhi, hưu bổng và trợ cấp thất nghiệp.

Tuy các chính phủ đều tỏ ra rất quyết tâm và người dân đều muốn tránh lâm vào tình cảnh bi đát của Hi Lạp, nhưng việc thực hành tiết kiệm ngân sách cũng không dễ dàng gì, còn khi áp dụng các biện pháp thắt lưng buộc bụng thì những người bị ảnh hưởng đầu tiên và nặng nề nhất lại là những người nghèo. Hàng chục ngàn công nhân viên chức khối dịch vụ công cộng Romania đã biểu tình rầm rộ tại thủ đô Bucharest ngay sau khi nghe tin sẽ bị cắt giảm 25% lương và 15% lương hưu.

Các biện pháp giảm chi phí cho giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội của Chính phủ Đan Mạch cũng gặp phải sự phản đối của nhiều giới, nhất là các nghiệp đoàn giáo viên, y tá. Người ta còn lo rằng việc cắt giảm tiền trợ cấp cho thiếu niên nhi đồng sẽ khiến số sinh giảm sút trong những năm sắp tới. Hiện tỉ lệ sinh của phụ nữ Đan Mạch, kể cả những người gốc nhập cư, chỉ là 1,5 con/người.

Trước những ý kiến cho rằng tuy Đan Mạch không sử dụng đồng euro song cũng bị khổ lây, Bộ trưởng Tài chính Đan Mạch Claus Hjort Frederiksen nói rằng đồng tiền chung chẳng có vấn đề gì, chỉ là do một số nước đã “áp dụng những đường lối kinh tế rất thiếu trách nhiệm”. Một lý giải rất đơn giản nhưng không phải ai cũng nhận ra!