TPHCM là một siêu đô thị sôi động, là đầu tàu kinh tế của cả nước, từ lâu là đất lành của hàng triệu người lao động nhập cư. Thế nhưng, đằng sau sự tráng lệ của những tòa cao ốc là hàng vạn khu nhà trọ chật hẹp nằm rải rác khắp nơi.

Hội LHPN phường Tân Sơn gắn bảng tiêu chí thực hiện “Khu nhà trọ an toàn cho phụ nữ và trẻ em” để người thuê trọ cùng xem và thực hiện - Ảnh: Ngọc Trăm

Tôi cũng là một người dân từ quê vào TPHCM lập nghiệp. Những năm 1990, người lao động nhập cư và sinh viên thường chọn cư trú ở các khu trọ tạm bợ do giá thuê rẻ. Nhưng ở đó có vô vàn rủi ro tiềm ẩn như cháy nổ, dịch bệnh, trộm cắp, đánh lộn… Những bất cập này vẫn kéo dài cho đến tận hôm nay.

Trong những năm làm nghề luật sư, tôi tiếp xúc với nhiều trường hợp công nhân bị trộm sạch tài sản tích cóp được hoặc rơi vào bẫy lừa đảo tín dụng ngay ở khu trọ của mình. Nhóm lao động phổ thông thường làm việc theo ca kíp, ít có thời gian tiếp cận thông tin pháp luật nên rất dễ trở thành nạn nhân của tội phạm công nghệ cao. Hơn thế nữa, việc phụ nữ và trẻ em phải sinh sống trong một không gian chật hẹp, tăm tối, dùng chung các công trình phụ không chỉ bất tiện mà còn có nguy cơ bị xâm hại, bạo lực.

Do vậy, tôi thấy rằng, việc Hội LHPN TPHCM triển khai thực hiện mô hình “Khu nhà trọ an toàn cho phụ nữ và trẻ em” là rất nhân văn, là bước tiến mới trong việc bảo vệ quyền con người. Các tiêu chí của “Khu nhà trọ an toàn cho phụ nữ và trẻ em” là rất thiết thực, bắt đầu từ những điều cơ bản như trang bị bình chữa cháy, lắp camera an ninh, thiết lập lối thoát hiểm và cải tạo hệ thống điện, nước. Khu nhà trọ không chỉ là nơi che mưa che nắng mà phải là một hệ sinh thái thu nhỏ, nơi người lao động được bảo vệ an toàn về thể chất, minh mẫn về tinh thần và vững vàng về pháp lý.

Để không chỉ đạt được mục tiêu xây dựng 50 khu nhà trọ an toàn từ đây đến năm 2030 mà còn lan tỏa, chuẩn hóa cho hàng ngàn khu trọ khác, tôi nghĩ không thể chỉ dựa vào sự tự giác của chủ trọ hay nỗ lực đơn độc của một tổ chức đoàn thể mà cần có sự vào cuộc của nhiều bên với những giải pháp đồng bộ.
Thứ nhất, việc nâng cấp cơ sở vật chất (lắp camera, mở lối thoát hiểm, thay hệ thống điện) đòi hỏi một khoản kinh phí không nhỏ. Chính quyền thành phố nên xem xét các gói vay tín dụng ưu đãi hoặc giảm một phần thuế kinh doanh cho những hộ đạt bộ tiêu chí “Nhà trọ an toàn”. Điều này biến việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thành lợi ích kinh tế trực tiếp, tạo động lực mạnh mẽ cho người kinh doanh.

Thứ hai, không nên phó thác sự an toàn của người dân cho sự tự nguyện. Cơ quan chức năng cần ban hành các quy chuẩn kỹ thuật tối thiểu, bắt buộc đối với cơ sở kinh doanh nhà trọ (về diện tích trên đầu người, về phòng cháy và chữa cháy, vệ sinh) kèm theo lộ trình áp dụng khả thi. Công tác thanh tra, kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên với tinh thần hướng dẫn, hỗ trợ khắc phục thay vì chăm chăm xử phạt.
Cuối cùng, cần thể chế hóa việc đưa luật sư, chuyên gia tâm lý và cán bộ an ninh về tận khu dân cư. Có thể xây dựng các trạm tư vấn pháp luật lưu động định kỳ ngay tại các xóm trọ lớn, phát sổ tay an ninh, đồng thời tận dụng triệt để nền tảng mạng xã hội để công an khu vực có thể tiếp nhận tin báo và cảnh báo rủi ro 24/7 đến từng thiết bị di động của người dân.

Hàng triệu người lao động đã chọn TPHCM để làm việc, cống hiến và sinh con đẻ cái. Con em của họ cũng chính là thế hệ tương lai của thành phố này. Hãy tạo cho họ một trường giáo dục tốt nhất, sự chăm lo về an sinh đúng nhu cầu mà trên hết là một môi trường sống an toàn. Đó chính là cách xây dựng nền móng vững chắc cho sự phát triển bền vững của TPHCM. Một đô thị văn minh, hiện đại không chỉ được đo bằng những tòa nhà chọc trời mà còn phải được đong đếm bằng sự bình yên, ấm áp trong từng căn phòng trọ nhỏ.

Luật sư Nguyễn Tri Đức (Đoàn Luật sư TPHCM)