Người gắn bó với đông y qua lăng kính khoa học

Hai lời tiên đoán định mệnh

Khi còn là học sinh, chàng trai Phan Văn Hiển, ngụ Hà Nam, Ninh Bình chưa từng có ý niệm về nghề Dược mà chỉ đam mê với Toán học và say mê với những vần thơ. Rời mái trường cấp 3, ông đi B và bị thương ở chiến trường Quảng Trị phải chuyển về điều trị tại Ty an dưỡng. Trong lúc dưỡng thương, đơn vị có bao nhiêu quyển sách, ông đều đem ra sắp xếp và tranh thủ đọc hết. Chính ủy đơn vị, sau khi “ngắm nghía” ông đã phán một câu: "Chú mày là người có thể làm rất nhiều thứ đấy nhưng tao thấy sau này chú mày sẽ làm thầy thuốc cứu người". Nghe vậy, ông chỉ cười rồi cho qua.

Xuất ngũ, ông thi đại học và đậu vào Trường Đại học Dược Hà Nội với số điểm cao. Sau khi ra trường, ông về huyện Lý Nhân – một vùng quê nổi bật với phong trào ứng dụng thuốc Nam để công tác.

Tại Trung tâm y tế Lý Nhân, ông được trao nhiệm vụ quản lý y tế cơ sở tại địa phương. Lúc này, mỗi xã đều có lương y Đông y túc trực tại trạm y tế, điều mà một dược sĩ Tây y trẻ như ông Hiển chưa từng hình dung trước đó.

Đây cũng là cơ duyên để ông gặp Cố lương y Nguyễn Văn Vạn – một người sinh trưởng trong một gia đình 3 đời làm thầy lang, từng mắc ung thư gan nhưng đã vượt qua bệnh tật nhờ bài thuốc có thành phần từ diệp hạ châu.

Trong những lần đàm đạo, Lương y Nguyễn Văn Vạn không chỉ chia sẻ kiến thức mà còn nhìn thấy ở người dược sĩ trẻ một tâm hồn thiện lành. Ông nói một câu giản dị nhưng như định mệnh: “Chú sẽ theo Đông y và mang lại lợi ích cho nhân dân”.

Lương y Nguyễn Văn Vạn không ngại chia sẻ hết hiểu biết về cây diệp hạ châu, loại dược liệu đã giúp ông sống thêm hơn 20 năm sau hai lần phẫu thuật cắt gan cho người dược sĩ trẻ. Chính câu chuyện thực tế này đã khơi nguồn cho ý tưởng đưa cây thuốc ấy thành sản phẩm có giá trị cho cộng đồng.

Ngã rẽ bất ngờ và bài thuốc hiệu quả cho người viêm gan mạn

Làm quản lý y tế cơ sở được hơn 10 năm, bất ngờ, ông nghỉ việc trước sự ngỡ ngàng của nhiều người vì ông vốn là một cán bộ nguồn, được đưa vào diện quy hoạch. Tuy nhiên, giữa sự lựa chọn danh vọng và sức khỏe, ông chọn sức khỏe và vào Nam – nơi có khí hậu thời tiết phù hợp hơn với bản thân.

Sau khi đến TP.HCM một ít lâu, ông xuống Đồng Nai, cùng người em mở phòng khám Đông Tây y kết hợp. Hoạt động một thời gian, phòng khám rất đông bệnh nhân nhưng cuối cùng ông chọn buông để làm những việc lớn hơn: cho ra đời những sản phẩm được bào chế từ cây thuốc nam, bắt đầu từ cây diệp hạ châu để chữa bệnh cho đông đảo người dân.

Đầu những năm 1990, ở Việt Nam, những bệnh nhân viêm gan mạn tính dù được phát hiện sớm nhưng vẫn không thể làm gì hơn vì thiếu thuốc điều trị đặc hiệu. Trong thời gian này, một số công trình khoa học quốc tế – đặc biệt từ Ấn Độ và Mỹ – bắt đầu gây chú ý khi công bố tác dụng kháng virus của cây Phyllanthus niruri (tên khoa học của diệp hạ châu đắng). Điều đó càng củng cố thêm niềm tin cho ông Hiển: loại cây này không chỉ là bài thuốc dân gian mà còn có tiềm năng lớn theo y học hiện đại.

Không dừng ở niềm tin, ông Hiển bắt tay vào nghiên cứu bài bản, dựa trên nền tảng lý luận Đông y và kết hợp kiến thức Tây y.

Theo Đông y, diệp hạ châu có vị đắng, tính mát, công năng thanh can, giải độc – đặc biệt hiệu quả với các bệnh lý về gan. Trong khi đó, Tây y xác nhận loại thảo dược này có khả năng hỗ trợ ức chế virus viêm gan, cải thiện chức năng gan.

Bài thuốc được ông hoàn thiện với sự pha trộn thêm Tam thất, một dược liệu quý có tác dụng bổ huyết, hành huyết trong Đông y; đồng thời tăng cường miễn dịch, phục hồi sức khỏe theo Tây y. Sự kết hợp này không chỉ tối ưu hiệu quả điều trị mà còn làm rõ nét tinh thần “giao thoa Đông – Tây” mà ông Hiển theo đuổi.

Không dừng ở nghiên cứu ra công thức, ông còn chủ động liên hệ với các bệnh viện lớn để tiến hành nghiên cứu lâm sàng. Năm 1995, sản phẩm được thử nghiệm tại Bệnh viện Quân y 175 trên các bệnh nhân viêm gan cấp tính. Hai năm sau, sản phẩm tiếp tục được nghiên cứu tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Trung ương cho nhóm bệnh nhân mạn tính.

Sau đó, Bộ Y tế đã cấp phép lưu hành chính thức sản phẩm Diệp Hạ châu Vạn Xuân. Đây cũng là thời điểm đánh dấu bước ngoặt thương mại hóa bài thuốc.

Năm 1995, Công ty TNHH Vạn Xuân do ông thành lập chính thức ra đời. Từ một phòng khám nhỏ, Vạn Xuân từng bước lớn mạnh để trở thành một trong những đơn vị tiên phong trong lĩnh vực ứng dụng dược liệu Việt vào sản phẩm hỗ trợ sức khỏe.

Điều đặc biệt là trong suốt hơn 30 năm phát triển, sản phẩm Diệp Hạ châu Vạn Xuân vẫn giữ được sự ổn định về chất lượng, giá trị và lòng tin từ người tiêu dùng.

Sản phẩm không chỉ được bày bán tại các nhà thuốc trên toàn quốc mà còn có mặt tại nhiều cơ sở y tế, bệnh viện.

Cho đến nay công ty có khoảng 50 sản phẩm được cấp phép đưa ra thị trường. Và tất cả những sản phẩm này đều được ông tạo ra theo nguyên tắc: Sử dụng dược liệu quý từ thiên nhiên theo nguyên lý đông y nhưng có cơ sở, lý luận một cách khoa học, có nghiên cứu bài bản và được cơ quan quản lý công nhận.

Nhiều người ở nước ngoài về thăm quê hương, dùng thử sản phẩm của Vạn Xuân thấy hiệu quả nên mua nhiều để dùng dần rồi tự quảng bá “miễn phí” cho sản phẩm. Nhờ thế mà sản phẩm của ông cứ “hữu xạ tự nhiên hương”.

Bộ sản phẩm từ trầu và cau: Không chỉ là sản phẩm cho gia đình

Gần đây, bộ ba sản phẩm được chiết xuất từ trầu cau do công ty Vạn Xuân sản xuất là một điểm nhấn đặc biệt trên thị trường sản phẩm chiết xuất từ thiên nhiên bao gồm Nước súc miệng Trầu cau, Kem đánh răng Trầu Cau và Dầu trầu cau Vạn Xuân. Khi sản xuất bộ ba này, Dược sĩ Phan Văn Hiển không chỉ hướng tới người tiêu dùng là những người lớn tuổi, yêu thích dược liệu thiên nhiên gắn liền ký ức văn hóa như quả cau và lá trầu mà còn là những người trẻ và khách du lịch khắp nơi trên thế giới. “Cội nguồn”, “giá trị bản địa”, “giá trị văn hóa” là điều ông muốn gửi gắm trong mỗi sản phẩm của mình.

“Thái Lan hay Singapore họ có những dòng sản phẩm quà tặng rất đặc trưng dành cho khách du lịch và tôi hy vọng, bộ sản phẩm có tên Trầu Cau, với dược liệu quý từ thiên nhiên, tốt và an toàn cho sức khỏe sẽ theo chân du khách khi trở về và góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, văn hóa Việt Nam ra thế giới”, ông chia sẻ.

Bộ ba sản phẩm này, ông cũng bào chế theo tôn chỉ: Đông y nhưng được khoa học soi rọi. Lấy ví dụ từ kem đánh răng Trầu cau. Trong nhiều thế hệ, người Việt duy trì thói quen ăn trầu như một cách làm sạch răng miệng tự nhiên. Tuy nhiên, chỉ đến khi các nghiên cứu hiện đại phát triển, cơ chế tác động của trầu cau đối với sức khỏe răng miệng mới dần được lý giải rõ ràng. Đó là sức khỏe khoang miệng không đơn thuần là “sạch” hay “trắng”, mà phụ thuộc vào sự cân bằng của hệ vi sinh vật (oral microbiome) và môi trường sinh lý trong khoang miệng.

Trong đó, sự phát triển quá mức của các vi khuẩn như Streptococcus mutans hay Lactobacillus spp. có liên quan trực tiếp đến sâu răng; trong khi các vi khuẩn kỵ khí như Porphyromonas gingivalis, Fusobacterium nucleatum lại là tác nhân gây viêm nướu, viêm nha chu.

Bên cạnh đó, nước bọt đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì cân bằng sinh học: giúp rửa trôi mảng bám, trung hòa axit, hỗ trợ tái khoáng men răng và kiểm soát hệ vi sinh vật.

Những phát hiện này cho thấy một hướng tiếp cận mới: chăm sóc răng miệng không chỉ là tiêu diệt vi khuẩn, mà là duy trì trạng thái cân bằng sinh học bền vững.

Trên nền tảng đó, các hoạt chất tự nhiên trong lá trầu không và quả cau được nghiên cứu như những yếu tố hỗ trợ điều hòa hệ vi sinh khoang miệng.

“Trầu không chứa các hợp chất sinh học có khả năng hỗ trợ kháng khuẩn, góp phần ức chế sự phát triển của các vi sinh vật bất lợi. Trong khi đó, cau có tác dụng kích thích tiết nước bọt - một phản xạ sinh lý quan trọng giúp duy trì môi trường ổn định trong khoang miệng.

Sự kết hợp này tạo nên cơ chế tác động kép: vừa kiểm soát vi sinh vật gây hại, vừa củng cố hệ thống tự bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều nghiên cứu hiện đại theo đuổi - thay vì diệt khuẩn toàn diện, hướng tới cân bằng hệ sinh thái vi sinh”, Dược sĩ Phan Văn Hiển - Giám đốc Công ty TNHH dược Vạn Xuân lý giải.

Công ty TNHH Vạn Xuân đã áp dụng công nghệ chiết xuất CO₂ siêu tới hạn - một phương pháp tiên tiến cho phép thu nhận hoạt chất ở điều kiện nhiệt độ thấp, hạn chế phân hủy và giữ được tính toàn vẹn sinh học của nguyên liệu.

Điều này giúp nâng cao độ ổn định, hiệu quả và tính an toàn của sản phẩm khi đưa vào sử dụng hàng ngày.

Tự hào 30 năm chưa bị ai chửi!

Trong buổi trò chuyện cùng Khoa học phổ thông – Thời sự Y học, ông hóm hỉnh nói: 30 năm qua gắn bó với lĩnh vực này, tôi chưa bị ai chửi!

“

“Chúng tôi không đơn thuần là làm kinh tế. Giá trị cốt lõi, mục tiêu của công ty chúng tôi là làm bài bản, làm
đúng, làm thật, làm khoa học và đề cao những giá trị nhân bản. Trong đó, Diệp Hạ Châu Vạn Xuân cũng không đơn thuần là sản phẩm thương mại. Đó là lời cảm ơn của tôi với người thầy đầu tiên – lương y Nguyễn Văn Vạn, là kết tinh của bao công sức đồng nghiệp ở các bệnh viện đã giúp thử nghiệm lâm sàng, là lời hứa “vì sức khỏe con người” được giữ
trọn trong suốt hành trình hành nghề của tôi”

Dược sĩ Phan Văn Hiển, Giám đốc Công ty TNHH Dược Vạn Xuân

Từ khi theo đông y, người dược sĩ tây y Phan Văn Hiển rất mát tay trong việc chẩn bệnh, bốc thuốc. Ông đã chữa khỏi cho nhiều người, từ cấp lãnh đạo đến người dân thường mà không mưu cầu điều gì ngoài việc mong cho họ khỏi bệnh. Người bệnh coi ông là “ân nhân cứu mạng” còn ông xem họ là những người bạn của mình. “Còn sức, còn khả năng giúp đời từ những điều nhỏ nhất là tôi thấy hạnh phúc rồi”, ông nói.

Cũng vậy, khi chuyển qua nghiệp sản xuất những sản phẩm bảo vệ sức khỏe từ dược liệu thiên nhiên, ông cũng luôn đầy đam mê và đặt sức khỏe của người tiêu dùng lên hàng đầu với những tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt. Sản phẩm của ông hiện được sản xuất ngay tại nhà máy có quy mô lớn, trang thiết bị, công nghệ chiết xuất hiện đại tại huyện Đức Hòa, tỉnh Long An (cũ), được xây dựng từ năm 2012 với số vốn đầu tự khoảng 30 tỷ đồng sau một thời gian sản xuất tại các cơ sở nhỏ hẹp tại TP.HCM. Để có tiền xây dựng nhà máy, phát triển công ty lên một tầm vóc mới, ông đã không ngại đi vay mượn nợ. Có những sản phẩm, ông nghiên cứu, hoàn thiện hàng năm trời đến khi đạt được kết quả tốt nhất mới thôi. “Nhưng mình có niềm tin là sản phẩm mình xịn thì sẽ được người dùng đón nhận và sẽ thành công” thôi, ông cười chia sẻ.

Nhiều thập kỷ đã trôi qua từ ngã rẽ định mệnh, đó không phải là chặng đường ngắn và 50 sản phẩm mà ông đã đưa ra thị trường không phải con số mà ai cũng dễ đạt được khi thị trường dược liệu truyền thống ngày càng đa dạng và có nhiều biến chuyển. Nhưng ông đã làm được điều đó – bằng sự đam mê, tình yêu với dược liệu bản địa, với sự bền bỉ, uy tín và một hướng đi đúng đắn ngay từ đầu: kết hợp tinh hoa truyền thống với minh chứng khoa học hiện đại.