Bộ Tư pháp vừa công bố dự thảo hồ sơ chính sách của Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) do Bộ Y tế xây dựng. Dự kiến, dự thảo Luật sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp cuối năm nay. Một trong những định hướng trọng tâm của lần sửa đổi này là kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước, khắc phục tình trạng phân tán lực lượng, chồng chéo trách nhiệm hiện nay.

Quy về một đầu mối từ Trung ương đến cấp xã

Theo hồ sơ dự thảo, cơ quan soạn thảo đề xuất thiết lập một hệ thống quản lý thống nhất. Tại Trung ương, Chính phủ sẽ quy định một cơ quan quản lý an toàn thực phẩm trực thuộc Bộ Y tế, chịu trách nhiệm quản lý nhà nước xuyên suốt lĩnh vực này.

Tại cấp tỉnh, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện trên địa bàn. Bộ Y tế đưa ra hai phương án tổ chức bộ máy ở cấp này:

Phương án 1: Thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở sáp nhập chức năng, nhiệm vụ, nhân sự và cơ sở vật chất từ các đơn vị liên quan thuộc Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Công Thương.

Phương án 2: Giao nhiệm vụ cho Chi cục An toàn thực phẩm (trực thuộc Sở Y tế), đồng thời bổ sung thêm chức năng, nhân sự từ các Sở liên quan để tạo thành một cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh.

Ở cấp cơ sở, dự thảo đề xuất lập Đội an toàn thực phẩm trực thuộc UBND cấp xã. Đây sẽ là đơn vị sự nghiệp thực thi kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, phối hợp chặt chẽ với Trạm Y tế, Phòng Kinh tế và Phòng Văn hóa - Xã hội.

Chấm dứt tình trạng "cha chung không ai khóc"

Lý giải về đề xuất này, Bộ Y tế chỉ ra hệ thống quản lý hiện hành đang bị "xé lẻ". Hiện tại, công tác quản lý được chia cho 3 bộ: Y tế phụ trách 6/33 nhóm sản phẩm (tập trung xử lý ngộ độc); Nông nghiệp quản lý 19/33 nhóm (kiểm soát hóa chất, chuỗi cung ứng); và Công Thương đảm nhiệm 8/33 nhóm (chống buôn lậu, gian lận).

Việc nhiều bộ cùng tham gia dẫn đến tình trạng chồng chéo, khó xác định trách nhiệm chính khi xảy ra sự cố, khiến việc xử lý mất nhiều thời gian.

Bên cạnh đó, nhân lực đang thiếu và mỏng. Dữ liệu năm 2021 cho thấy toàn tuyến tỉnh chỉ có 3.536 người làm công tác này (trung bình chưa đến 57 người/tỉnh cho cả 3 ngành). Tại tuyến xã có hơn 24.000 người nhưng phần lớn là kiêm nhiệm, thiếu tính chuyên trách.

Ưu - nhược điểm của các phương án

Phân tích sâu hơn về mô hình cấp tỉnh, Bộ Y tế đánh giá Phương án 1 (Lập Sở) mang lại nhiều ưu điểm vượt trội. Mô hình này (hiện đã được TP.HCM thí điểm thành công) giúp cơ quan quản lý có vị trí pháp lý cao, thuận lợi trong thanh kiểm tra, xử phạt và phối hợp với các Sở ngành. Sở cũng có tài chính độc lập để chủ động xây dựng năng lực mạng lưới. Tuy nhiên, nhược điểm là làm phát sinh thêm cơ quan hành chính mới, cần thời gian để các địa phương xây dựng đề án.

Với Phương án 2 (Giữ Chi cục), ưu điểm là không làm xáo trộn lớn bộ máy hiện tại, dễ triển khai ngay, không phát sinh vị trí lãnh đạo cấp Sở. Dù vậy, do Chi cục chỉ trực thuộc Sở Y tế nên vị thế khi phối hợp với các Sở khác sẽ hạn chế, qua nhiều khâu trung gian. Đặc biệt, hiện có khoảng 30% địa phương đã không còn Chi cục An toàn thực phẩm, nên thực tế các tỉnh này vẫn phải làm đề án lập đơn vị mới.

Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh, việc thống nhất một đầu mối sẽ giúp phân tách rõ chức năng đánh giá và quản lý nguy cơ, đảm bảo tính nhất quán trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng mà vẫn tận dụng được nguồn lực sẵn có.