Phóng to

Một cảnh trong phim Mảnh ghép cuộc đời - Ảnh do nhóm nghệ sĩ cung cấp

Đây là một triển lãm nghệ thuật, vẽ nên một câu chuyện gốm sứ, bắt đầu từ chiếc bình và bắt đầu từ một sự cố ở... hải quan.

1

Mảnh ghép cuộc đời là bộ phim truyền hình ba tập (mỗi tập 45 phút) được nhóm nghệ sĩ Superflex (Đan Mạch) và Propeller Group (Việt Nam) làm theo đơn đặt hàng của Viện bảo tàng Zeeuws (Hà Lan) để kể lại câu chuyện của cổ vật hiện đang trưng bày tại đây.

“Làm thế nào để lịch sử hình thành và phát triển của các bộ sưu tập tại bảo tàng có thể truyền cảm xúc đến với người thưởng lãm?”. Đó ý tưởng mà những người làm bảo tàng đặt ra. Còn với các nghệ sĩ, việc thực hiện dự án như là cái cách mà họ bày tỏ suy nghĩ về nghệ thuật cũng như ứng xử với lịch sử. Lịch sử không chỉ là khám phá quá khứ, mà nối từ quá khứ tới hiện tại, và từ hiện tại trò chuyện với quá khứ. Cũng giống như nhân vật Mai - cô gái hiện đại được chiếc bình cổ “kết nối” bỗng hóa thành thiếu nữ người Việt thế kỷ 17 “đang ở một nơi mà người ta gọi là Hà Lan - một mảnh đất xa xôi thuộc về người da trắng to lớn, những người mang giày gỗ và mê thích đồ sứ”.

Đó là câu chuyện của phim, đã được chiếu tại Hà Lan vào tháng 10-2009 (và trên kênh VTV4 vào tháng 4-2010). Điều thú vị là toàn bộ đạo cụ để làm phim (trong đó có những đồ giả cổ được đoàn làm phim chế tác hoặc mua tại Việt Nam) khi đưa qua Hà Lan đã được Bảo tàng Zeeuws trưng bày “như là một phần lịch sử của Hà Lan”.

2

Sau một năm thực hiện dự án, nhóm nghệ sĩ muốn giới thiệu DVD Mảnh ghép cuộc đời cùng với một triển lãm ở Việt Nam, với lý do giản dị như Rasmus Nielsen (giám đốc sản xuất, nhóm Superflex) trình bày: “Việt Nam là một nơi khiến người ta hay nghĩ về quá khứ”.

Tuy nhiên Rasmus Nielsen cũng bổ sung: “Chính việc Bảo tàng Zeeuws xem những đạo cụ làm phim như một phần lịch sử của Hà Lan khiến chúng tôi đặt ra những câu hỏi rằng: Cái gì là đích thực của quá khứ? Và phải chăng lịch sử là cái do chúng ta tạo ra? Vì thế mà chúng tôi muốn làm một triển lãm tại Việt Nam, bằng cách mượn ngược trở lại những đạo cụ ở Hà Lan mà trước đây từ Việt Nam đưa qua”.

Nhưng có một sự cố “nho nhỏ”. Thùng hàng đạo cụ làm phim từ Hà Lan khi đưa qua Việt Nam bị “ách” lại ở hải quan với lý do là có “hàng cấm”. Kỳ thực đó là những đạo cụ như kiếm, súng (giả) đã từng được dùng làm phim ở Việt Nam. Giải trình bất thành.

Ngày triển lãm gần kề. Các nghệ sĩ chưa biết phải làm sao thì từ một gợi ý của nhân viên hải quan, họ đã hình thành ý tưởng: “Tại sao không dựng lên một ngôi nhà cổ như nơi ở của nhân vật trong phim với những đồ cổ có thật tại Việt Nam?”. Thế là các nghệ sĩ của nhóm Propeller Group như Tuấn Andrew Nguyễn, Hà Thúc Phù Nam, Nguyễn Hoàng Quân... đã mượn một bộ hàng hiên nhà rường Huế (có trên 130 năm tuổi) về dựng tại Sàn Art. Những đồ cổ thật cũng được trưng bày ở đây, để cho câu chuyện từ các Mảnh ghép cuộc đời có thể lên tiếng. Nhưng điều thú vị hơn cả là từ sự cố ở hải quan, các nghệ sĩ đã thực hiện bộ phim ngắn 5 phút mang tính giả định Câu chuyện nghệ sĩ và người chuyển phát nhanh.

Như thế, từ một triển lãm tưởng chừng thất bại, các nghệ sĩ đã có một triển lãm mới. Đó là câu chuyện nghệ thuật trong nghệ thuật, nghệ thuật trong đời sống, nghệ thuật không hẳn là điều mà ta sắp đặt, mà vẫn đang diễn ra trong từng khoảnh khắc.

Tặng 2.000 DVD Mảnh ghép cuộc đời Phóng to Đạo cụ làm phim Mảnh ghép cuộc đời được trưng bày ở Bảo tàng Zeeuws - Ảnh do nhóm nghệ sĩ cung cấp Xuất phát điểm của triển lãm này (cũng là ý tưởng hình thành bộ phim) là từ những sự kiện lịch sử xoay quanh chuyến tàu chở đồ sứ từ châu Á tới châu Âu vào thế kỷ 17. Vào một buổi sáng Giáng sinh năm 1601, tàu San Jago khởi hành từ biên giới Goa, Ấn Độ để tới Lisbon, Bồ Đào Nha. Chuyến hàng hóa này bao gồm kiện hàng ký gửi đồ sứ đầu tiên từ Đông Nam Á tới thị trường châu Âu. Vào ngày 14-3-1602, rời bờ biển của St. Helena, tàu San Jago chạm trán ngoài ý muốn với ba chiếc tàu của người Hà Lan và một trận chiến ác liệt diễn ra, người Hà Lan đã chiếm hữu tàu San Jago của Bồ Đào Nha. Khi đến Hà Lan, một cuộc đấu giá tầm cỡ về các chiến lợi phẩm của San Jago đã được tiến hành và lợi nhuận thu về trở thành một hiện tượng, vì người châu Âu tại thời điểm đó vẫn chưa biết làm đồ sứ. Những chiếc bình cổ của châu Á từ chuyến tàu năm ấy hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Zeeuws. Và một câu chuyện mang tính huyền thoại được dựng lên từ đất nước VN đến Hà Lan đã được bắt đầu như thế... Ban tổ chức sẽ tặng 2.000 DVD phim Mảnh ghép cuộc đời cho người tham dự trong thời gian diễn ra triển lãm.