Nghĩ về cái khó của trí thức Lam Sơn thuở ấy...

19/12/2010 14:24 GMT+7

TTCT - Tiểu thuyết Hội thề của nhà văn NGUYỄN QUANG THÂN vừa được trao giải A cuộc thi tiểu thuyết Hội Nhà văn Việt Nam lần 3 (2006-2009). Một cuốn tiểu thuyết lịch sử nhưng “không kể chuyện lịch sử“ mà tái hiện một thời khắc, với cái nhìn và tâm thế của người hôm nay.

MIpSChG9.jpgPhóng to
Nhà văn Nguyễn Quang Thân - Ảnh: T.N.T.

* Thưa ông, tiểu thuyết Hội thề tuy dài gần 400 trang nhưng chỉ thuật lại câu chuyện của dăm bảy ngày trước trận Xương Giang lịch sử. Tại sao ông lại chọn cái thời khắc ấy?

- Nhà văn Nguyễn Quang Thân: Khi cuộc chiến tranh giải phóng - khởi nghĩa Lam Sơn - bước vào giai đoạn chót là lúc chuyện cũ kể chưa xong mà chuyện mới đã bắt đầu. Le lói những vấn đề hậu chiến, tranh giành và phân chia quyền lực, quyền lợi trong triều đại mới. Khác với bảy ngày trước đó, cuộc chiến là bản hùng ca với tiếng kèn đồng hào sảng. Nhưng trước sau trận Xương Giang, khi đội quân hùng mạnh của Bắc triều đang khốn đốn bên bờ vực bị tiêu diệt dễ như trở bàn tay, hãy lắng nghe cho được những âm thanh khác từ nhiều phía, kể cả phía kẻ thù. Trên bình diện ngoại giao, vấn đề là thắng một trận lẫy lừng cho Nhị Hà “vạn cổ huyết do hồng” hay nghĩ cách thắng mà vẫn có trăm năm hòa hiếu, hòa bình? Và cả trong lòng người với những toan tính cũng rất người. Tôi có tham vọng dựng lại nhát cắt ấy của lịch sử, ngắn gọn nhưng bao trùm và có chiều sâu.

* Như vậy việc Nguyễn Trãi đưa ra kế sách giảng hòa, trong khi quân Lam Sơn của Lê Lợi đang hừng hực khí thế và hoàn toàn có thể chiếm thành Đông Quan trong oanh liệt, phải chăng là câu chuyện của quân sư và nhà vua với điệp trùng uẩn khúc, hiểm họa... mà ông vốn nghiền ngẫm, tâm đắc?

- “Mưu kế này của vua ta cổ kim chưa từng có”, đó là lời bình của Lê Quý Đôn. Một quyết định, đúng hơn là một mưu kế được thực thi trong vài ngày mà đem lại 365 năm hòa bình (tính đến ngày Tôn Sĩ Nghị phi ngựa qua biên ải) bên cạnh anh hàng xóm phương Bắc luôn lăm le tham vọng thì quả thật chưa từng có. Trí tuệ này của cha ông đáng ngợi ca muôn đời! Cũng không nên chỉ gán cho Nguyễn Trãi là tác giả duy nhất. Mà trước hết là vua ta - Lê Thái Tổ - và toàn bộ tham mưu nghĩa quân. Nhưng nếu không có những Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Lưu Nhân Trú... những nhà khoa bảng tham gia trong bộ tham mưu ấy, nếu họ, những kẻ hay có ý kiến nghịch nhĩ ấy bị ghẻ lạnh, bị “khinh bỉ như trẻ con”, thậm chí bị mời đi chơi chỗ khác thì liệu chiến tranh có kết thúc được theo cách “cổ kim chưa từng có” ấy không?

Liệu khởi nghĩa Lam Sơn có trở thành cuộc chiến tranh giải phóng mẫu mực nhất của lịch sử dân tộc, mẫu mực về chiến lược chiến thuật, về cách kết thúc và cả chính sách thời hậu chiến, với kẻ thù và cả với nội bộ nhân dân vừa ra khỏi hai chiến tuyến đối nghịch? Nhưng trí thức đi với khởi nghĩa dù là giải phóng dân tộc, thích nghi không dễ. Nhà văn viết tiểu thuyết lịch sử chỉ là “nói vọng”, “nói leo”, dù vậy tôi vẫn muốn người đời nay suy nghĩ về cái khó của trí thức Lam Sơn thuở ấy như thế nào.

* “Ngẫm lại thấy mọi can qua đều do lòng tham đã đành nhưng cũng còn do coi thường kẻ khác”, đó là câu mà Thái Phúc nói với Nguyễn Trãi trong tiểu thuyết. Cũng có thể xem đây là cốt lõi của văn hóa, là đạo của sinh tồn?

- Hàng tướng có học Thái Phúc vì sợ vạ miệng nên không dám nói thẳng. Nhưng chính ông ta đang nói về cái nước lớn luôn trịch thượng với láng giềng của ông. Thầy Trần Quốc Nghệ, ông thầy “siêu giỏi” của chúng tôi, có lần muốn “cải” Khổng Tử. Thầy nói: “Giá như Khổng Khâu chỉ viết “tứ hải giai huynh” (bốn bể đều là anh của ta) thì hay biết mấy, chắc thiên hạ đã tránh được nhiều cuộc chém giết giành đất, giành biển”. Tôi có kể lại chuyện này tại một cuộc gặp mấy nhà văn ở Hội Nhà văn Thượng Hải, họ đều trầm trồ: “Thầy của ông nói đúng quá!”. Dạo đó (năm 1996) thế giới chưa ai thấy có cái lưỡi bò muốn ngọ nguậy trên biển Đông. Hãy cứ gọi tha nhân là “anh”, người ta sẽ gọi mình là “anh”. Cái văn hóa văn minh ấy theo như thầy tôi nói, chính ông thánh Khổng Tử cũng chưa thật “quán triệt”.

* Thưa ông, vì sao ông lại chọn thể loại tiểu thuyết lịch sử?

- Hình như nhà văn A. Dumas (cha) có nói một câu đại khái thế này: “Lịch sử là cái mắc áo mà tôi mượn để treo cái áo của tôi”. Mắc áo thời nay không quá hiếm để tôi phải mượn của lịch sử. Với các tiểu thuyết Một thời hoa mẫu đơn, Ngoài khơi miền đất hứa và Con ngựa Mãn Châu tôi đã tự làm lấy mắc áo để treo các áo của tôi rồi, không phải mượn của ai. Tôi chọn thể loại tiểu thuyết lịch sử vì yêu mến đất nước và bái phục cha ông ta đã để lại những bài học giá trị không những cho con cháu hôm nay mà cho loài người.

TRẦN NHÃ THỤY thực hiện

    Tin mới nhất

    04:42 PM

    Giá USD ngân hàng lại lên đỉnh mới: 22.913 đồng/USD

    TTO - Hôm nay, 20-6, giá bán USD tại các ngân hàng đã lên tới 22.913 đồng/USD. Mười ngày gần đây Ngân hàng Nhà nước cũng liên tục tăng tỉ giá trung tâm với mức tăng tổng cộng 50 đồng, hiện ở mức 22.617 đồng/USD

    04:35 PM

    Đất nền TP.HCM giảm nhiệt chứ chưa giảm giá mạnh

    Bắt đầu từ tháng 5-2018, thị trường đất nền các khu vực tại TP.HCM bắt đầu có xu hướng chững lại, giao dịch giảm hẳn so với trước.

    04:33 PM

    Sáng ăn bánh canh ốc 'móng tay', trưa thủng ruột

    TTO - Đến khi phẫu thuật xong rồi hỏi lại bệnh nhân, bác sĩ mới xác định chính xác nguyên nhân thủng ruột là do mảnh ốc móng tay mà nạn nhân đã ăn từ buổi sáng.

    04:32 PM

    Chứng khoán 'vui' trở lại sau hai ngày bốc hơi 9,6 tỉ USD

    TTO - Sau hai ngày "đen tối" 18-6 và 19-6 khiến cho chứng khoán bốc hơi hơn 9,6 tỉ USD thì phiên giao dịch hôm nay (20-6) chứng kiến thị trường hồi phục mạnh.

    04:19 PM

    Bùng nổ bàn thắng từ bóng chết, vì sao?

    TTO - Kết thúc lượt trận đầu tiên ở các bảng đấu, đã có 21/38 bàn thắng được ghi từ các tình huống đá phạt cố định hay còn gọi là bóng chết. Do đâu lại có nhiều bàn thắng từ đá phạt?

    04:16 PM

    Đâm vào dải phân cách, hai em gái tử vong

    TTO - Hai em gái chạy xe máy đến đoạn cầu vượt đường 382 qua cao tốc Hà Nội - Hải Phòng bất ngờ đâm vào dải phân cách, cả 2 tử vong tại chỗ.

    04:12 PM

    Hạ thi đua giáo viên phao tin đồng nghiệp quan hệ bất chính

    TTO - Trong một chuyến đi cắm trại, bà T.T.L. phao tin một đồng nghiệp có quan hệ bất chính với người khác. Qua xác minh, cơ quan chức năng khẳng định đây là chuyện không có thật.

    03:45 PM

    Ca hát ồ ạt 'lên sóng': Người Việt ai cũng ôm mộng làm ca sĩ?

    TTO - 6 tháng đầu năm 2018 có gần 30 game show, chương trình truyền hình thực tế liên quan đến ca hát, âm nhạc đang chiếm sóng trên cả ba kênh có lượt người xem đông nhất là VTV3, HTV7 và THVL1.

    03:40 PM

    Nhà báo và tin giả: Chỉ cần tiền, nội dung không quan trọng

    TTO - Ngày 18-9-2017, văn phòng cảnh sát hạt Maricopa (bang Arizona, Mỹ) thông báo Paul Horner (38 tuổi) chết trên giường ngủ tại nhà riêng ở ngoại ô thành phố Phoenix.

    03:36 PM

    Bà nội trợ Pháp 28 tuổi là trùm trang web đen Black Hand

    TTO - Một phụ nữ người Pháp mới 28 tuổi, không nghề nghiệp, không tiền án tiền sự, bị phát hiện là "bà trùm" đứng sau một trang web đen chuyên bán ma túy và súng.

    03:31 PM

    TP.HCM tăng 15% số cán bộ coi thi THPT quốc gia

    TTO - Kỳ thi THPT quốc gia 2018, TP.HCM triệu tập 8.807 cán bộ coi thi. Hội đồng sao in đề thi tại TP.HCM hiện đã làm việc và sẽ cách ly đến hết ngày 27-6.

    03:23 PM

    Tàu hải quân đưa 31 ngư dân gặp nạn ở Trường Sa về bờ an toàn

    TTO - Sáng 20-6, tàu hải quân 522 đã cập cảng Cam Ranh, Khánh Hòa đưa 31 ngư dân của tỉnh Quảng Ngãi bị chìm tàu tại vùng biển Trường Sa về đất liền an toàn.