Cuộc thi “Tự hào sử Việt” Giai đoạn 3 “Quật khởi Tháng Tám”

TT - Trích bài dự thi

* Câu hỏi 1: Nguyễn Trường Tộ từng đề nghị canh tân đất nước trên nhiều lĩnh vực. Bạn hãy trình bày một đề xuất cải cách của ông vẫn có giá trị trong công cuộc đổi mới hiện nay?

Cải cách hành chính

Nguyễn Trường Tộ đề xuất canh tân đất nước trên nhiều lĩnh vực như: dùng luật để trị nước, chống tham nhũng, áp dụng khoa học kỹ thuật, mở cửa bang giao, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, khuyến khích xuất khẩu... Trong đó việc đề xuất cải cách hành chính vẫn còn nguyên giá trị.

Ông đề nghị tinh giản biên chế, giản lược thủ tục giấy tờ, tăng lương và đãi ngộ thỏa đáng cho quan chức để tăng trách nhiệm của họ, chống nạn tham nhũng, sử dụng đội ngũ quan lại có thực tài, có chuyên ngành thực dụng ngoài Nho giáo... nhằm làm cho bộ máy quan lại thanh liêm và tận tâm với công việc.

Trong Tế cấp bát điều, ông viết: “Họ được cấp lương tiền đầy đủ, để giúp giữ được thanh liêm, bấy giờ họ không thanh liêm mới có thể trách”. Những đề nghị cải cách này, nếu được thực hiện sẽ dần tạo ra sự thay đổi lớn trong cơ chế quản lý, điều hành nhà nước, nâng cao được sức mạnh quản lý của bộ máy công quyền.

Dù còn một số hạn chế, nhưng tư tưởng của Nguyễn Trường Tộ đã mang tính tiến bộ, một phần những tư tưởng đó đã được hiện thực hóa và phát huy giá trị trong thực tiễn cuộc sống, một phần khác vẫn còn đang gợi mở nhiều bài học giá trị trong công cuộc đổi mới hiện nay...

NGUYỄN HÀ PHƯƠNG (Pleiku, Gia Lai)

Ngoại giao

Một trong những đề xuất cải cách của Nguyễn Trường Tộ vẫn có giá trị hiện nay là tăng thế mạnh quốc gia bằng ngoại giao.

Trước tình hình bị cô biệt của một quốc gia nhỏ bé như VN lúc bấy giờ thì mở rộng ngoại giao với nhiều nước sẽ giúp ta tranh thủ được sự giúp sức của họ nhằm kìm hãm sự xâm lược của Pháp, cùng học hỏi kinh nghiệm cũng như liên kết với các nước lân bang để đánh đuổi một chế độ thực dân phong kiến. Khi đất nước độc lập, thanh bình thì ngoại giao sẽ là điều kiện để giao thương về kinh tế, học hỏi nhiều công nghệ tiên tiến của các nước phương Tây, kêu gọi đầu tư để quốc gia tăng nguồn thu nhập.

Vấn đề canh tân của Nguyễn Trường Tộ, mà hơn hết là những đề xuất cải cách về mặt ngoại giao mang nhiều nét mới và tiên tiến trong tư tưởng dù đã phát lộ cách nay hơn một thế kỷ.

ĐỖ QUỲNH HƯƠNG (Bảo tàng TP Cần Thơ)

Kinh tế

Đề xuất cách tân kinh tế của Nguyễn Trường Tộ vẫn còn nguyên giá trị: ông đề nghị mở thêm nhiều cảng biển, cảng sông tiện bề giao thương kinh tế, mở rộng ngành nghề, khuếch trương buôn bán. Về chủ trương cho nước ngoài vào đầu tư, việc này có nhiều ý nghĩa: quốc gia thêm nguồn thu nhập, dân ta có thêm việc làm, lại học hỏi được công kỹ nghệ tiên tiến của phương Tây. Đây là một quan niệm mới lạ và đi trước thời đại.

NGUYỄN VĂN NHỊ  (ĐH Sư phạm TP.HCM)

* Câu 2: Trong cuộc kháng Pháp nửa sau thế kỷ XIX, các vị tổng đốc nào đã tuẫn tiết khi thành Hà Nội hai lần thất thủ? Cảm xúc của bạn?

Nguyễn Tri Phương vì không muốn sống nhục đã tuyệt thực mà chết. Hoàng Diệu vì không muốn rơi vào tay giặc đã thắt cổ tự vẫn.

Hai lần Pháp đánh chiếm thành Hà Nội, hai lần vấp phải sự kháng cự quyết liệt của quân dân ta mà lãnh đạo là hai vị tổng đốc. Năm 1873, do lực lượng còn non nớt nên tổng đốc Nguyễn Tri Phương không thể cầm cự được lâu, cuối cùng bị thương nặng phải rơi vào tay giặc. Năm 1882 dưới sự lãnh đạo của tổng đốc Hoàng Diệu cuộc chiến có phần quyết liệt hơn nhưng cuối cùng cũng phải thất bại vì kho thuốc súng trong thành phát nổ.

Hai con người dám tách rời khỏi đám vua quan đang sống nhục ở kinh thành, kiên quyết chiến đấu bảo vệ từng mảnh đất quê hương. Khi không còn giữ được thành, không còn bảo vệ được nhân dân họ đã chọn cái chết để bảo toàn khí tiết. Đó là khí tiết vì nước vì dân. Họ chọn cái chết để khỏi mang tiếng oan là theo giặc. Chết để thức tỉnh những con người đang còn mê muội hãy đứng lên bảo vệ đất nước, bảo vệ giang sơn gấm vóc...

PHAN THỊ THU TRANG (ĐH Kinh tế TP.HCM)