Trong thế giới sách cũ (Kỳ cuối): Giữ lại cho mai sau

20/05/2008 05:07 GMT+7

TT - Họ ngồi tỉ mẩn phục chế những trang sách xưa. Thời gian như ngừng trôi trên quyển sách đã sờn rách, bạc màu theo năm tháng. Có người gọi họ là "bác sĩ” của sách. Còn họ chỉ mỉm cười nhẹ nhàng: "Tôi cố gắng giữ lại những cuốn sách quí này cho mai sau"…

Phóng to
Linh mục Nguyễn Hữu Triết: "Tôi muốn sách quí được đến với nhiều người đọc"
TT - Họ ngồi tỉ mẩn phục chế những trang sách xưa. Thời gian như ngừng trôi trên quyển sách đã sờn rách, bạc màu theo năm tháng. Có người gọi họ là "bác sĩ” của sách. Còn họ chỉ mỉm cười nhẹ nhàng: "Tôi cố gắng giữ lại những cuốn sách quí này cho mai sau"…

Nghe đọc nội dung toàn bài:

Kỳ 1: Hiệu sách cũ của "gã ngông"
Kỳ 2:Thư phòng trầm mặc
Kỳ 3:Thư viện bách khoa ở vỉa hè
Kỳ 4:Săn lùng "sách độc"
Kỳ 5: "Cặp bài trùng" mê sách quí

Gìn giữ với thời gian

Những ngày lạc bước trong thế giới sách cũ, tôi được nghe nhiều người tâm sự chơi sách cũ là đam mê, nhưng giữ cuộc sống lâu dài cho sách cũ là một nghệ thuật. Việc phục chế, giữ gìn sách không chỉ là lòng nhiệt tình, mà đòi hỏi cả kinh nghiệm và kỹ thuật chuyên môn. Một chiều trong Thư viện Khoa học tổng hợp TP.HCM, anh Huỳnh Trung Quý lặng lẽ lật giở từng trang sách ảnh Elizabeth Arden chụp đền đài Angkor xưa mà anh đã tự phục chế.

Người đàn ông trầm lặng này có rất nhiều năm kinh nghiệm làm "sống" lại những quyển sách hư nát tưởng đã "chết" theo thời gian... Vừa rồi, anh cùng trưởng phòng bảo quản Nguyễn Thanh Đào đã mất sáu tháng ròng rã phục chế bộ sách cổ hơn 4.000 tấm ảnh về đất nước, con người VN xưa. Lần đầu mở quyển sách quí này, ai cũng ngán ngẩm: vừa bị côn trùng phá hoại vừa bị khí hậu khắc nghiệt tác động. Đầu tiên, phải khéo léo tháo rời hơn 700 trang mà không để bị hư hỏng thêm, sau đó mới tỉ mẩn kiểm tra hàng ngàn vết ố, lấm lem trên trang giấy tìm hiểu nguyên nhân gì. Nếu vì mực thì đành bó tay, nhưng với những vết do phân côn trùng hay đất cát dính vào, họ nhẹ nhàng dùng gôm tẩy chuyên dụng xóa đi.

Tất cả đều làm bằng tay. Công việc được tiến hành tỉ mỉ trên từng centimet. Không ai nói ra nhưng đều hiểu lỡ tay làm hư thêm bộ sách ảnh quí hiếm này thì có lỗi với tiền nhân và cả thế hệ mai sau. Có ngày suốt từ sáng đến chiều họ chỉ làm được vài trang... Sau xử lý vết lấm, việc khắc phục các trang giấy nhăn nheo hay bị rách bươm cũng rất phức tạp.

Anh Quý cho biết mình phải thử nghiệm tạo độ ẩm trung gian phù hợp để ép phẳng từng trang giấy. Rồi họ dùng giấy dó cẩn thận dán đỡ phía sau làm nền mới cho những trang rách. Đặc biệt với những trang rách nát, cần phải sử dụng cả phương pháp dán nhiệt để tạo chất lượng hơn. Riêng loại sách in hai mặt giấy thì sử dụng loại giấy chuyên dụng trong mỏng nhập khẩu để dán bồi...

Công đoạn đóng lại sách cũng rất công phu: phải dùng tay kết chỉ từng xấp 10 trang, sau đó mới đóng lại nguyên quyển để chắc chắn và không làm rách giấy sau này. Với sách hư hỏng quá nặng, không thể phục chế, họ đành phải làm hộp chắc chắn để bảo quản sách theo nguyên trạng với suy nghĩ rằng dù có thể không đọc được, nhưng ít ra mai sau còn biết từng có những quyển sách quí này. Vừa rồi, các chuyên gia Mỹ qua huấn luyện kỹ thuật cho phòng bảo quản Thư viện Khoa học tổng hợp đã khen những người ở đây khéo tay, nhưng phương tiện làm việc còn rất thiếu.

Hiện ngoài kỹ thuật khoa học, hầu như nhà sưu tập sách cũ nào cũng có những kinh nghiệm phục chế, bảo quản sách riêng của mình. Dịch giả Vũ Anh Tuấn cho biết năm 1969, ông tình cờ được đọc tờ báo Pháp Le Magasin Pittoresque in năm 1832 do Eduard Charton làm chủ bút. Trong đó có bài khen Thư viện Bắc Kinh bảo quản sách tốt. Phóng viên báo Pháp hỏi thì người thủ thư trả lời chỉ để hạt tiêu sọ vào kệ sách.

Áp dụng bí quyết này, ông Tuấn cho tiêu sọ hạt vào bọc vải để trong bộ sưu tập sách. Hai năm khi hạt tiêu đã tơi thành bột, ông mới thay tiêu mới. Và bộ sưu tập nhiều sách của ông vẫn được bảo quản tốt đến ngày nay. Về sau, ông Tuấn trao đổi phương pháp bảo quản sách độc đáo này với cụ Vương Hồng Sển, để lão gia đáng kính gìn giữ bộ sưu tập của mình...

Hãy cho sách cuộc sống

Phóng to
Anh Quý kiểm tra lại từng trang sách quí mà mình tự phục chế...

"Hãy cho sách quí có cuộc sống. Hãy cho nó được mở ra, được có người đọc, nâng niu, kính trọng...". Nhiều nhà sưu tập sách đã tâm sự với tôi câu này. Điều đáng mừng là thú đọc sách đang có dấu hiệu trở lại không chỉ với người đứng tuổi mà cả với người trẻ. Nhưng một số người mê đọc cũng có nhận xét: "Rất nhiều sách quí vẫn đang bị chủ nhân ích kỷ cất im lìm sau các cánh cửa tủ khóa kín".

Họ ngậm ngùi cho rằng sách không được đọc là "sách chết", vì chẳng đem lợi ích cho ai. Buồn hơn, nhiều sách quí còn đang được người mạnh tiền mua sử dụng như vật trưng bày sang trọng trong tủ kính, không được mở ra và chẳng bao giờ được đọc...

Tuy nhiên cũng có rất nhiều người đang làm ngược lại. Họ xem sách của mình là của mọi người và xa hơn là cho thế hệ mai sau. Nhiều lần linh mục Nguyễn Hữu Triết hỏi tôi chắc cũng như từng hỏi bao người khác thủ tục tổ chức trưng bày sách báo cũ của mình; bởi đời ông rồi cũng sẽ qua đi nhưng đời sách thì vẫn còn dài. Sách phải tiếp tục được mở ra, đem lại lợi ích cho người khác.

Dịch giả Vũ Anh Tuấn cũng có tấm lòng này. Lần nào gặp tôi, ông cũng "khoe" quyển từ điển Quid Pháp ngữ cập nhật mọi điều mới mẻ của nhân loại. Ông đang dùng nó như "kim chỉ nam" để sưu tầm sách, kể cả nhiều lĩnh vực khác. Và ông muốn mọi người cũng biết nó.

Gần đây, nhiều nơi lan truyền phong trào hiến tặng sách cũ quí hiếm cho thư viện. Hơn 5.000 sách của cố thủ tướng Phạm Văn Đồng được trao tặng cho Thư viện Quốc gia. Gần 500 sách của họa sĩ Phan Doãn, hơn 1.000 sách của giáo sư Phan Hữu Dật cũng đã đến tay người đọc... Nhiều bất ngờ đã xảy ra khi những người quê nghèo lâu nay lại cất giữ những bộ sách cực kỳ quí giá.

Vừa rồi, cụ ông Trần Hiêng gần 90 tuổi, ở tận xóm Mò Đỏ, huyện Yên Thành, Nghệ An đã tìm đến thư viện tỉnh để trao tặng hàng trăm pho sách cổ từ đời ông nội cụ. Đó là những quyển sách hàng trăm năm tuổi cực kỳ quí hiếm như Khang Hy tự điển, Luận ngữ Khổng Tử, Việt Nam quốc sử... Người nhận xúc động, còn cụ cũng rơm rớm nước mắt: "Chia tay tủ sách từ đời cha ông mình, tôi cũng bùi ngùi. Nhưng tôi không muốn những quyển sách quí này chỉ thuộc mỗi gia đình tôi!".

Ở nước Pháp, Việt kiều mê sách Nguyễn Văn An cũng tâm sự cuối đời sẽ về yên nghỉ cùng tổ tiên ở quê hương. Và tâm nguyện lớn nhất của ông là được tặng lại toàn bộ 3.000 quyển sách quí cho những người thật sự yêu sách trong nước. "Người đến và đi trong cõi đời này có mang theo được gì đâu. Hãy trao lại sách quí của mình cho nhiều người đọc tiếp nối để nó càng được yêu quí hơn" - ông trầm ngâm tâm sự.

Và đó cũng đang là tâm nguyện của bao nhiêu người mê sách, biết kính trọng sách khác!

QUỐC VIỆT

Bình Luận

Vui lòng nhập nội dung bình luận.

Gửi
Top