Phóng to

Đôi rồng đá thời Lê - Ảnh: Lam Điền

Nơi đây đã trở thành địa chỉ thu hút sự quan tâm của đông đảo khách du lịch trong và ngoài nước đến Hà Nội vì đây là lần đầu tiên giới thiệu các dấu tích đặc biệt quý giá về Cấm thành Thăng Long như sân Long Trì, thềm điện Kính Thiên, Đoan Môn, Hậu Lâu, Bắc Môn, cùng với gần 400 cổ vật Hoàng thành vừa được khai quật.

Theo kế hoạch, Thành cổ sẽ mở cửa đón du khách đến hết ngày 31-10.

* Nửa thế kỷ khảo cổ Hà Nội

Trong 50 năm qua, các nhà khảo cổ học Hà Nội đã phát hiện được nhiều di tích nối tiếp nhau từ đầu thời đại Đồng đến đầu thời đại Sắt suốt hai thiên niên kỷ trước Công nguyên, góp phần phác họa chân thực diễn biến văn hóa và lịch sử ở lưu vực sông Hồng Hà Nội cổ từ thấp đến cao.

Giai đoạn Phùng Nguyên, đầu thời đại Đồng Thau, cách đây khoảng 4.000-3.500 năm, với các di chỉ Đồng Vông (Đông Anh), Triều Khúc, Văn Điển (Thanh Trì), Ngõa Long (Từ Liêm), An Tàng (Sóc Sơn), Quần Ngựa (Ba Đình), ven hồ Bảy Mẫu (Hai Bà Trưng).

Giai đoạn Đồng Đậu, giữa thời đại Đồng Thau khoảng 3.500-3.000 năm với các di chỉ ở Tiên Hội, Bãi Mèn, Đình Chàng lớp dưới (Đông Anh).

Giai đoạn Gò Mun-cuối thời đại Đồng Thau, cách đây khoảng 3.000 năm với các di chỉ Đình Chàng (Đông Anh), gò Chùa Thông lớp dưới (Thanh Trì), Trung Mầu lớp dưới (Gia Lâm).

Giai đoạn Đông Sơn, đầu thời đại đồ Sắt, giữa thiên nhiên kỷ 1 trước Công nguyên đến đầu Công nguyên với các di tích Hữu Châu, gò Chùa Thông lớp trên (Thanh Trì), Trung Mầu (lớp trên và mộ), Đa Tốn (Gia Lâm), Đình Chàng lớp trên và mộ, Đường Mây (Đông Anh).

Tại các di chỉ khảo cổ này, các nhà khoa học đã phát hiện và sưu tầm được nhiều di vật, tiêu biểu là công cụ sản xuất. Đặc biệt ngay tại trung tâm Thành Cổ Loa đã phát hiện được hơn 200 hiện vật chứa trong chiếc trống đồng Cổ Loa, mấy chục chiếc lưỡi cày đồng loại lớn nhất nước ta thời Đồng-Sắt. Ở gò Chùa Thông tìm được chiếc liềm bằng đồng, một trong hai chiếc liềm thời Đồng-Sắt.

Bên cạnh các loại công cụ sản xuất, dụng cụ sinh hoạt, vũ khí, thời kỳ này cũng phát hiện được một số tượng nghệ thuật quý hiếm bằng đá. Đó là tượng một người đàn ông ở Văn Điển, làm bằng đá quắc-dít, hạt mịn, mài nhẵn bóng. Ở Đình Chàng năm 1971 tìm thấy một tượng đầu trâu làm bằng đá nê-phrit màu xanh nhạt.

Trống đồng cổ cũng là sưu tập hiện vật rất quý của Hà Nội. Riêng trống Đông Sơn - loại trống cổ quý giá nhất, Hà Nội cũng có tới hơn 10 chiếc, quý nhất là trống Cổ Loa.

Nhiều mộ cổ thời đầu đồ Sắt và thời Bắc thuộc được khai quật quanh khu vực Cổ Loa, Cổ Bi, mộ thuyền dưới lòng sông Tô (Yên Hòa, Cầu Giấy) và Nguyệt Áng (Thanh Trì). Các mộ hợp chất (hay mộ xác ướp) thời Hậu Lê cũng được khai quật tại Dịch Vọng, Quảng Bá, Dương Xá, Đặng Xá, Ninh Hiệp, Ngọc Hồi, Kim Giang.

Khảo cổ học lịch sử về thời phong kiến cũng được phát hiện và nghiên cứu kỹ. Một số đồ gốm sứ tìm được khi xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, xương voi ở Ba Đình, đạn đá ở gần gò Đống Đa, gần cửa ô Tây Luông xưa (phố Trần Nguyên Hãn, Hoàn Kiếm), hàng tạ tiền cổ từ thời Lê sơ đến thời Nguyễn. Một sưu tập vũ khí bằng sắt được phát hiện tại khu Giảng Võ trường xưa (hồ Ngọc Khánh, Ba Đình). Các nhà khảo cổ học còn tìm thấy Lệnh chỉ của Vua Quang Trung mở cống Thanh Trì và chiếc trống đồng Phù Ninh có niên hiệu “Cảnh Thịnh bát niên” (1801).

Về thành Thăng Long, từ năm 1970, đã có một số cuộc khai quật thăm dò ở Ngọc Hà, Quần Ngựa nhưng chỉ tìm được một số mảnh gốm sứ, tiền đồng cổ.

Những năm cuối cùng của thế kỷ XX, Viện Khảo cổ phối hợp với Sở Văn hóa-Thông tin khai quật thăm dò một số địa điểm trong và ngoài Thành cổ như Hậu Lâu, Trung tâm Hội nghị quốc tế, Bắc Môn, Văn Miếu, Bách hóa tổng hợp Tràng Tiền và đã tìm được vết tích kiến trúc xây thành và nhiều di vật gốm sứ từ thời Lý, Trần, Lê đến Nguyễn. Nhưng cuộc khai quật Hoàng thành Thăng Long năm 2003 là cuộc khai quật quy mô nhất từ trước đến nay.

Bên cạnh các hiện vật khai quật trong lòng đất, Hà Nội còn sưu tầm nhiều hiện vật trên mặt đất. Trong 7000 hiện vật được lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội có rất nhiều sưu tập quý như gốm sứ Lý, Trần, Lê, Nguyễn; đồ gỗ thế kỷ XIX, XX; tiền đồng thời phong kiến.