Một anh chồng giám đốc tiếp thị, đang lĩnh lương 8.000 USD/tháng bỗng phải nghỉ việc vì hãng tái cơ cấu, nằm nhà lĩnh trợ cấp thất nghiệp mấy tháng, phải từ bang California bay đến bang Virginia nhận việc làm khác, tối tối hẹn vợ con chat, ngó vợ con qua webcam và màn hình máy tính. Cậu hàng xóm là kỹ sư máy tính cũng thất nghiệp, thấy thế khăn gói đi theo kiếm việc ở Texas, để lại một vợ năm con ở nhà. Một anh thạc sĩ khoa học lĩnh lương thất nghiệp miết, nhục với vợ là dược sĩ, bèn giấu tấm bằng xin làm bốc vác siêu thị ban đêm!

Kể từ tháng 1-2009, tức từ khi ông Obama nhậm chức, nạn thất nghiệp hầu như không ngừng tăng, từ xấp xỉ 7,5% đến 9,6% hiện nay. Nhìn chi tiết biểu đồ của Bộ Lao động Mỹ có thể thấy:

1. Từ năm 2008 (cuối trào ông Bush) đến tháng 7-2009 (tức nửa năm đầu trào Obama), nạn thất nghiệp tăng vọt từ 4,5% lên 9,5%. Đây là giai đoạn chịu tác động của cuộc khủng hoảng tài chính, tín dụng của trào ông Bush mà ông Obama phải giải quyết thay.

2. Thế nhưng sau sáu tháng “tập việc”, ông Obama đã thành công trong việc cấp cứu cơn “tăng huyết áp cấp”, thất nghiệp không vọt lên mãi nữa mà hầu như dừng lại ở mức 9,5% trong suốt 12 tháng qua.

3. Nguyên nhân “tăng huyết áp” trong ca cấp cứu này rất nhiều, nên ông Obama mới chỉ ra sức cấp cứu qua cơn nguy kịch bằng những gói kích cầu mới, tiếp nối các gói kích cầu của ông Bush mãn nhiệm.

4. “Huyết áp đã ổn định” tuy còn cao, nay bơm 50 tỉ USD mới này để “hồi sức”, chứ muốn chữa “bệnh nhân người Mỹ” nay đã suy tim, suy hô hấp nặng nề vì “trác táng quá độ” khi mà “cả nước đi vay”, từ chính phủ (trái phiếu) đến nhà nhà (vay thế chấp), cá nhân (thẻ tín dụng)... thì còn lâu!

Gọi là “hồi sức” do lẽ nay đã đến lúc ông Obama phải nhìn vào thân phận người dân. Đằng sau làn sóng “kéo nhà” của ngân hàng để bù nợ từ hơn hai năm qua, làn sóng thất nghiệp gần 10% nay chính là một nguy cơ bùng nổ từ bên trong. Trong số đó, nhóm học vấn và chuyên môn thấp là có “tiềm năng” nhất. Ở quận Cam (California), dân “Mễ” sáng sáng đứng đầy các “home depot” (siêu thị bán vật liệu xây dựng)... đợi có việc để đắp đổi qua ngày! Thế nên ông Obama nay có hô hào: “...chúng ta sẽ xây lại 150.000 dặm đường sá, 4.000 dặm đường sắt... từ bờ biển phía Tây sang bờ biển phía Đông. Chúng ta sẽ lại có hạ tầng cơ sở tốt nhất” cũng là để đối phó tỉ lệ 10% đầy bất trắc đó. Nếu từng ngồi xe buýt đi một ngày khoảng 600 dặm (gần 1.000km), vừa dừng xe ngắm cảnh và ăn uống sẽ thấy 50 tỉ USD đại tu đường sá này mang ý nghĩa chống thất nghiệp là chính.

Ở xã hội nào đó, bảo hiểm thất nghiệp có thể là mới mẻ. Chứ còn ở một xã hội đã chán chê với bảo hiểm thất nghiệp, chính phủ muốn “thọ” thì hãy lo tạo ra việc làm!