Phóng to

Biểu tình chống tăng giá xăng ở Jakarta ngày 17-6 - Ảnh: Reuters

Lẽ ra sự kiện Cúp liên đoàn 2013 phải là ngày lễ ở một đất nước yêu bóng đá đến phát điên và yêu lễ hội đến phát cuồng như Brazil. Thế mà nhiều ngày qua, chuyện tăng giá vé giao thông lại trở thành mồi lửa làm bùng lên cơn phẫn nộ của dân chúng: tại sao lại có thể bỏ tiền muôn bạc triệu xây sửa sân vận động cho các sự kiện “đỉnh cao” trong khi lại bỏ lơ nhiều phần phúc lợi xã hội nhỏ nhoi khác cho dân nghèo?

Cần nhà trường, bệnh viện hơn sân vận động

Theo AFP, ở Rio de Janeiro, biểu tình bùng phát dữ dội nhất trong ngày 17-6 với gần 100.000 người mà phần lớn là thanh niên xuống đường. Báo Globo News nhận định giới trẻ Brazil “đã mất niềm tin vào các chính đảng” của nước này.

“Họ đã chi tiền tỉ để xây dựng các sân vận động mà lại không đoái hoài đến ngành giáo dục và y tế - Graciela Cacador, 28 tuổi, sống ở thành phố Sao Paulo, bức xúc - Trong nhiều năm qua, chính quyền luôn “nuôi dưỡng” một hệ thống tham nhũng và cuộc biểu tình này là cách mà người dân đáp trả”.

Sự đáp trả, nghịch lý thay, diễn ra trong bối cảnh nước này đang tổ chức Cúp liên đoàn để chuẩn bị vai trò nước chủ nhà cho World Cup 2014 và Olympic 2016. Chính quyền Brazil hi vọng những sự kiện này sẽ “làm rạng rỡ đất nước” và cho thế giới thấy được một “cường quốc Brazil mới nổi” qua nhiều năm tăng trưởng kinh tế. Thế nhưng, người dân lại không nghĩ như thế vì chính họ đang cảm nhận rõ cái giá mà họ đang phải trả khi tăng trưởng chỉ đạt 0,9% trong năm 2012 và dự kiến chỉ đạt 3% trong năm nay, trong khi lạm phát xoẹt nhanh như quả bóng dưới chân Neymar. Người dân Brazil không lạ gì với chuyện tăng giá vé giao thông công cộng nhiều năm qua và họ cũng ít khi biểu tình rầm rộ. Lần này thì khác hẳn.

Kể từ đầu tháng 6, chính quyền thành phố Sao Paulo quyết định tăng giá xe buýt, tàu điện ngầm từ 3 real lên 3,2 real (tức khoảng 1,4 USD lên 1,47 USD). Biểu tình nhen nhóm và càng dữ dội khi các đội bóng lớn từ các châu lục đổ đến. Nghe thấy những phát biểu tâng bốc nhau của các lãnh đạo, nhìn thấy các cầu thủ thu nhập bạc triệu... càng khiến cơn giận của họ ngùn ngụt tăng.

Làn sóng phản đối nổ ra vào thời điểm bất lợi cho Tổng thống Dilma Rousseff khi bà muốn tranh cử cho nhiệm kỳ thứ hai của mình vào năm sau. Đây là lần đầu tiên kể từ ngày nhậm chức năm 2011, hình ảnh của bà Rousseff sụt giảm và không còn được lòng công chúng, nhất là dân nghèo và công nhân.

Ngày 17-6 được xem là đỉnh điểm của sự phẫn nộ công dân khi hàng loạt cuộc biểu tình rầm rộ diễn ra tại nhiều thành phố lớn, thu hút gần 200.000 người và gây nên làn sóng phản đối mạnh mẽ nhất kể từ 20 năm qua tại Brazil. Theo Reuters, người dân tại các thành phố lớn như Rio de Janeiro, Sao Paulo, Brasilia, Belo Horizonte ồ ạt xuống đường phản đối chất lượng của các dịch vụ công cộng, tình trạng bạo lực của cảnh sát và tham nhũng trong chính quyền. Có nơi biểu tình đã chuyển sang bạo động khi cảnh sát sử dụng lựu đạn cay và đạn cao su để giải tán đám đông, khiến hàng chục người bị thương. Những người biểu tình giận dữ đáp trả bằng cách ném đá vào lực lượng cảnh sát, đốt xe, đập vỡ kính các ngân hàng và máy rút tiền, tấn công vào tòa nhà của quốc hội.

Sự phẫn nộ này có vẻ chưa biết lúc nào mới được giải quyết ổn thỏa.

Indonesia nóng vì giá nhiên liệu tăng

Cùng lúc đó tại châu Á, một quyết sách có vẻ không đúng thời điểm đã tạo nên cơn giận dữ từ dân chúng. Quốc hội Indonesia ngày 17-6 đã thông qua luật giảm trợ giá nhiên liệu, mở đường cho đợt tăng giá đầu tiên của mặt hàng nhạy cảm này kể từ năm 2008. Căng thẳng thổi bùng lên những cuộc xuống đường trên toàn quốc.

Tờ Jakarta Post cho biết sau hơn mười giờ tranh luận, Hạ viện Indonesia đã thông qua đạo luật này với tỉ lệ 338 phiếu ủng hộ trên 181 phiếu chống và 41 phiếu trắng, bất chấp sự phản đối của phe đối lập và làn sóng biểu tình. Ngày 17-6, sau khi luật mới được thông qua, biểu tình đã biến thành bạo động tại nhiều nơi và cảnh sát phải sử dụng hơi cay và vòi rồng để giải tán đám đông. Khoảng 4.000 người đã xuống đường phản đối ở thủ đô Jakarta trong vòng vây giám sát của 20.000 nhân viên an ninh. Người phát ngôn cảnh sát Agus Rianto cho biết năm người biểu tình, sáu cảnh sát và hai phóng viên bị thương trong các cuộc bạo động ở Ternate, North Maluku và Jambi.

Với đạo luật mới này, nguồn ngân sách nhằm bảo vệ người nghèo khỏi tác động của giá nhiên liệu sẽ không còn. Trong vài tuần tới giá xăng sẽ tăng 44%, từ 4.500 rupiah (khoảng 0,45 USD) lên 6.500 rupiah. Tuy nhiên, chính phủ cũng sẽ đưa ra chương trình hoàn tiền mặt trị giá 9.000 tỉ rupiah, hơn 910 triệu USD, cho các gia đình nghèo chống chọi với giá xăng và lạm phát.

Giá nhiên liệu là một yếu tố nhạy cảm và gây tranh cãi tại Indonesia, một trong những nước có giá xăng rẻ nhất thế giới. Theo CNN, từ lâu Liên Hiệp Quốc và các nhà kinh tế đã khuyến cáo chính phủ phải giảm trợ giá để giảm gánh nặng ngân sách và bảo vệ kinh tế. Đồng tình với quan điểm này, những ý kiến cũng cho rằng việc trợ giá chỉ có lợi cho những người giàu có xe hơi. Tuy nhiên, hàng triệu người lại phản đối do lo sợ việc tăng giá nhiên liệu sẽ kéo theo chi phí sinh hoạt tăng lên do lạm phát. Giữa năm ngoái, Quốc hội Indonesia đã không thông qua được luật tăng giá nhiên liệu do làn sóng biểu tình. Năm 1998, cựu tổng thống Suharto cũng phải từ chức vì bạo động gây ra bởi việc tăng giá xăng.