Phóng to

Người Roms ở Romania biểu tình trước tòa đại sứ Pháp ở Bucharest hôm 6-9 với dấu vân tay biểu thị chuyện người bị trục xuất phải lăn tay khi nhận tiền hỗ trợ - Ảnh: AFP

Những ngày qua, câu khẩu hiệu mà người Pháp thường rất tự hào là “Tự do, bình đẳng, bác ái” đã phần nào bị hoen ố trong mắt cộng đồng thế giới. Những dòng người nhập cư sống lang thang mà báo chí Pháp thường gọi là “Roms” hoặc “Tsiganes” (Digan) bị buộc lên máy bay tại phi trường Roissy Charles de Gaulle ở thủ đô Paris.

Cảnh sát dàn hàng ngăn cánh báo chí cũng dễ gây cảm giác những người Roms kia là kẻ tội phạm bị trục xuất. Những hình ảnh đó vì thế đã gây sửng sốt khắp châu Âu, một phần dân chúng Pháp và tạo ra làn sóng phẫn nộ tại Romania và Bulgaria là hai quốc gia phải đón nhận số người bị trục xuất trên. Chưa kể làn sóng chỉ trích từ các tổ chức bảo vệ nhân quyền khắp thế giới và từ một số tổ chức chính thức.

Nhưng dường như đã dự đoán trước tình hình, phía Chính phủ Pháp vẫn bình tĩnh và thậm chí còn tăng tốc “đuổi người”. Ngày 6-9, Bộ trưởng Nhập cư Pháp Eric Besson khẳng định: “8.030 người Romania và Bulgaria có giấy tờ không ổn định đã bị Pháp trục xuất về nước bản xứ trong thời gian từ ngày 1 đến 25-8, phần đông trong số này là những người về tự nguyện”.

Có lẽ ông bộ trưởng nói đúng về tính chất tự nguyện. Bởi lẽ những người chịu về bằng máy bay sẽ được hỗ trợ 300 euro và con cái đi theo mỗi người được 100 euro. Những người này thừa biết trong tình hình hiện nay chắc chắn họ cũng bị tống khứ khỏi đất nước hình lục giác nên khôn hồn ra lăn tay nhận euro là tốt hơn cả.

Và họ cũng tin chắc rằng sau chuyến du ngoạn trên không trung về Bucharest hay Sofia thì chừng vài tháng sau, họ vẫn có thể ung dung theo đường bộ sang lại Paris hoa lệ bởi lẽ họ là công dân châu Âu, đâu cần visa, để có thể lang thang trong hơn 20 quốc gia.

Đây cũng là chuyện mà chính quyền Pháp đang lúng túng. Hôm nay Bộ trưởng Eric Besson, Quốc vụ khanh về vấn đề châu Âu Pierre Lellouche phải gặp các vị ủy viên châu Âu phụ trách nội vụ là bà Cecilia Malmstrom và bà Viviane Reding, phó chủ tịch Ủy ban châu Âu kiêm ủy viên tư pháp, dân quyền và quyền công dân. Dĩ nhiên sẽ khó có ngay một giải pháp cho tình hình nóng bỏng hiện nay nhưng ít ra nước Pháp cũng muốn lắng nghe góp ý từ cộng đồng xung quanh mình.

Trao đổi qua điện thoại, bà Viviane Reding, từ Brussels, khẳng định: “Tôi chờ đợi các quốc gia thành viên tôn trọng các quy tắc của Liên minh châu Âu về đi lại tự do, không phân biệt đối xử và tôn trọng những giá trị chung của liên minh, chủ yếu là các quyền căn bản của con người”. Bà cũng cho biết một báo cáo liên quan đến tính hợp pháp của các biện pháp mà Paris đã thực thi - do các nhân viên của bà đã điều tra - sẽ được đưa ra tại cuộc gặp ngày hôm nay với các quan chức từ Pháp.

Chắc chắn là sẽ rất nóng. Dù rằng những ngày qua, Bộ trưởng Eric Besson vẫn khăng khăng “chúng tôi đang xử lý vấn đề với tinh thần nhân đạo và tuân thủ các điều luật của Pháp cũng như của châu Âu”. Đồng sự của ông bên Bộ Nội vụ là ông Brice Hortefeux chứng minh cho hành động cứng rắn của Pháp bằng các số liệu như “hành vi phạm pháp của số người Romania đã tăng 259% tại Paris trong 18 tháng”.

Sự thật là câu chuyện những người Roms bị đối xử phân biệt khiến họ sống lang thang nghèo khó đã tồn tại cả ngàn năm qua. Đến giờ, với những người Roms đã có quốc tịch Pháp thì họ vẫn cứ thích sống rày đây mai đó theo những cộng đồng nhỏ lấy xe - nhà làm nơi trú ngụ. Với những người chưa có giấy tờ ổn định thì họ sống bằng nghề ăn xin (hiện nay chủ yếu là trẻ nhỏ) hoặc ăn cắp vặt (người ta vẫn thường mặc định là như thế). Nhưng sự thật là cũng có nhiều người Roms trưởng thành sống bằng nghề thu dọn phế liệu, làm việc không khai báo ở các công trình xây dựng.

Lối sống cùng những nghề nghiệp không tên và có tên đó của họ dĩ nhiên gây phản cảm ở nhiều đô thị lớn tại châu Âu chứ chẳng riêng gì ở Pháp. Nhưng từ khi Romania và Bulgaria bước đầu gia nhập Liên minh châu Âu thì những người Roms này mặc nhiên được phép “ta đi rong chơi” mà chẳng cần visa gì cả, ngoại trừ việc phải tuân thủ một số điều kiện do đất nước của họ chưa tham gia Hiệp định Schengen (theo nguyên tắc sẽ bắt đầu từ tháng 3-2011).

Các điều kiện đó là phải tìm được việc làm sau ba tháng đặt chân vào lãnh thổ của quốc gia khác hoặc phải chứng minh có đủ khả năng sinh sống... Dĩ nhiên nếu phạm tội, nhỏ nhất như gây rối trật tự trị an cũng bị trục xuất ngay.

Cơ khổ, dường như cả ngàn năm qua, cuộc sống của người Roms vẫn cứ bấp bênh như thế, kể cả ngay tại Romania, nơi họ có cộng đồng đến 2 triệu người. Ở đó họ vẫn phải sống trong những ngôi làng heo hút hoặc những khu ổ chuột tại các đô thị. Tại đây cũng đã có một số giải pháp được cho là giúp cải thiện đời sống cho người Roms nhưng trên thực tế các giải pháp vẫn mang tính hô hào là chính.

Đến khi nước Pháp chính thức có hành động trục xuất những người Roms được cho là có nhân thân hoặc giấy tờ không hợp pháp thì câu chuyện bị lái sang một hướng khác. Romania và Bulgaria có vẻ bị mất thể diện. Nền tảng giá trị xã hội vì con người của châu Âu cũng bị lung lay...

Câu chuyện ngày hôm nay ở Brussels có thể mở ra không ít điều. Nhưng với Romania và Bulgaria, người Pháp cũng có cây gậy của mình: nói không với khả năng cho hai nước này gia nhập Hiệp định Schengen!

Kỳ tới: Nước Pháp và câu chuyện nhập cư