Phóng to

Không riêng Bộ, đề thi học kỳ của một số Sở GDĐT ra chung cho các khối lớp cuối cấp cũng không ít lần sai sót.

Học 1 đường, ra 1 nẻo

Ngày cuối cùng của kỳ kiểm tra học kỳ II chương trình phân ban với môn toán, không ngoài sự thắc thỏm lo ngại của các GV, đề thi lại tiếp tục có sai sót ở lớp 11 ban C. Hai câu 7, 14 phần trắc nghiệm rơi vào kiến thức đã học ở học kỳ 1. Câu 15 cũng có một phần thuộc kiến thức của ban A.

Như vậy cả 4 ngày thi ở học kỳ II này đều có sự cố ở các môn Văn, Lý, Sinh, Toán mà chủ yếu là ra nhầm kiến thức từ học kỳ I hoặc lấy kiến thức ban này ra cho ban kia. Trước đó, kỳ kiểm tra học kỳ I cũng "gây sốc" cho HS và GV khi 4/8 môn thi của khối 10;11 (Sử, Sinh, Toán, Anh) xảy ra sự cố... ngược lại, nghĩa là thi kỳ I nhưng đề cho rơi vào bài học kỳ II.

Trong đó nặng nề nhất ở môn sử lớp 10 ban C có đến gần phân nửa câu hỏi ra ngoài chương trình HS đang học. Sự sai sót rất khó chấp nhận ở học kỳ I được cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giải thích là do nhóm ra đề nhầm lẫn chương trình năm học 2003-2004 (!), vậy qua lần II, không lẽ cũng nhầm lẫn?

Còn nhớ năm học 2003-2004, năm đầu tiên thí điểm chương trình này ở lớp 10, đợt kiểm tra học kỳ 1 cũng gây nhiều "tai tiếng" khi liên tục hai môn Văn, Lý có đến 4 câu sai sót, trong đó hết ba câu sai khá nặng về kiến thức. Sang học kỳ 2 môn Toán lại tiếp tục có vấn đề với một câu hỏi đưa ra thiếu dữ liệu.

Nếu như năm học 2003-2004, vụ Trung học lãnh nhiệm vụ ra đề thì năm nay chính cục khảo thí, một cơ quan chuyên nghiệp ra đề, nhưng sai vẫn hoàn sai.

GV của một trường đang dạy chương trình thí điểm THCS ở quận 3 TPHCM cũng kêu trời vì những đề thi “lạ lùng” do Sở GDĐT ra. Đề là một trích đọan trong truyện ngắn “Làng” của Kim Lân. Trong đọan văn có tới ba từ “lật đật” ở các dòng 7,12,16 , vậy mà đề bài còn ra một câu hỏi (0,5 điểm) “trong đoạn văn có mấy lần tác giả dùng từ “lật đật”?, đề cứ như dành cho HS tiểu học! Một đề khác là tác phẩm "Bố của Xi-Mông" ở tuần 31 nhưng HS lúc thi chỉ mới học đến tuần 30.

Quy trình thi bất cập

Không chỉ ngán ngẫm bởi chuyện ra đề kiểm tra học kỳ, mà các trường đang thí điểm còn "oải" bởi quy trình cho thi khác người. Đề thi do Bộ gởi đĩa mềm về các Sở GDĐT để nhân bản gởi xuống các trường. Mỗi đề thi có bao nhiêu tờ là có bấy nhiêu cọc đề.

Kỳ thi buổi sáng, HS bắt đầu làm bài từ 7 giờ 30, thì trước đó 1 giờ các trường đã phải huy động khoảng chục giám thị làm công việc xếp các tờ đề (đề cũng là giấy làm bài của HS) thành bộ, rồi bấm tất cả kèm theo tờ phách rời ở trên cùng. Môn ít nhất cũng có 4 tờ đề, còn môn nhiều nhất như môn Toán ở học kỳ I năm nay cũng có đến 9 tờ, nên thời gian đóng đề thành bộ phải mất từ 45 đến 60 phút.

Ngay cả tờ phách cũng là một vấn đề. Trước đây, những người đã từng đi học đều quen với những tờ bài thi có đầu phách bên trên. Mỗi trang bài làm đều đựơc giám thị ký tên và đánh số thứ tự tờ giấy thi vào mỗi đầu phách. Đầu phách sẽ được cắt trước khi giao bài cho giám khảo chấm. Khi có vấn đề nghi vấn, hội đồng thi chỉ cần so lại giữa thân và đầu phách sẽ phát hiện ngay. Nhưng với phách được thiết kế "hiện đại" như bây giờ - tờ đầu phách không có cả ô ghi phiếu báo danh - nếu muốn gian lận, có thể rút ra một tờ bài làm, chỉnh sửa rồi bấm lại một cách dễ dàng.

Sai vẫn cứ sai, tại sao?

Những sai sót từ sở GDĐT đến Bộ GDĐT đều cho thấy người ra đề quá chủ quan, không bám sát chương trình, nội dung sách giáo khoa, lại không chịu kiểm tra lại. Theo các trường đang dạy thí điểm phân ban, không thể không nói tới những rắc rối của chương trình và sách giáo khoa như những nguyên nhân khách quan. Hiện nay, các trường dạy thí điểm THPT phân ban, trừ một số môn như Sử, Hóa... nhiều môn có đến hai bộ sách.

Một số trường dạy bộ sách 1, một số trường dạy bộ sách 2. Phải chăng do sự chênh lệch ít nhiều giữa hai bộ sách mà người ra đề không nắm chắc nên nhầm lẫn ? Bên cạnh đó, nội dung phân phối chương trình dạy có trình tự thời gian không theo trình tự bài học trong sách giáo khoa, như môn Anh văn (sai sót ở học kỳ I- năm học 2004-2005), theo SGK kiến thức được ra nằm ở học kỳ 1 nhưng theo phân phối chương trình bài này lại được dành để dạy ở học kỳ II.

Có một chi tiết khá thú vị, trong kỳ thi ấy, có một trường ở TPHCM, GV "quên" nhìn phân phối chương trình mà chỉ dạy theo sách. Cái sai của GV vô tình trùng hợp với cái sai của người ra đề nên kết quả nhiều HS của trường này thoải mái làm bài trong khi các HS trường khác ngồi cắn bút!

Đó là chưa nói đến chương trình đang thí điểm nên năm sau chỉnh sửa chương trình năm trước mà có lẽ người ra đề quên cập nhật?

Ông Chu Xuân Thành, hiệu trưởng trường DL Ngô Thời Nhiệm cho rằng “Cơ bản của việc sai sót là do quy trình làm. Thời gian làm đề ngắn, người ra đề không có thời gian xem đi xem lại. Nhiều người ra đề không đi dạy lại không nắm chắc chương trình nên ra ngoài chương trình dạy…”.

Ông Nguyễn Kim Linh, vốn là giám đốc Nha khảo thí bộ GD cũ (từ năm 1970-1974) cho biết : trước đây Nha khảo thí tổ chức những người làm đề thi chuyên nghiệp (vốn là những GV có uy tín). Mỗi môn một người làm đề và người này sẽ chịu trách nhiệm từ khâu làm đề tới in đề. Vì vậy sai đề hay lộ đề đều do người này chịu trách nhiệm.

Trước kỳ thi khoảng 4 tháng đã bắt tay làm đề. Mỗi tỉnh thành sẽ chọn một số trường có uy tín làm đề gởi lên, do đó đề sẽ sát với trình độ HS. Người ra đề đọc và chọn lọc để khoảng 2 tháng trước kỳ thi phải có trong tay bộ đề. Sau đó anh ta sẽ có những khoảng thời gian cho suy nghĩ lắng xuống lấy đề ra xem lại nhiều lần, giải lại bằng nhiều cách, đó là cách tự anh ta truy mình trước.

Với đề trắc nghiệm, chúng tôi chọn mỗi bộ đề (đề từ các trường ở nhiều tỉnh thành đưa lên) khoảng 40; 50 câu đem cho HS nhiều tỉnh thành, nhiều đối tượng thử, sau đó thống kê. Câu nào chỉ có 1-2 % HS trả lời được là câu hỏi quá khó phải bỏ. Câu nào đến 80-90 % HS làm đúng là quá dễ cũng không dùng. Thử 20 -30 chục bộ như vậy xong tập hợp biên chế lại (thay đổi thứ tự câu hỏi, vị trí đáp án…) thành bộ đề chính thức… đề như vậy không bao giờ có sai sót.

Tình hình thực tế hiện nay tuy phức tạp hơn, số lượng HS cũng đông lên gấp nhiều lần, tuy nhiên cách làm đề thi chuyên nghiệp như trên cũng là một ý kiến đáng tham khảo và nhất là với quy mô nhỏ ở một tỉnh thành.