Sao phải chờ đến 10 năm?

Tại cuộc hội thảo do Phòng Thương mại và công nghiệp VN vừa tổ chức, gần chục doanh nhân đầu tư thủy điện nhỏ đã đồng loạt... kêu Tập đoàn Điện lực VN (EVN). Giá điện tăng nhưng thủy điện nhỏ không được hưởng đồng nào, thủy điện nhỏ không được huy động hoặc bị giảm phát giờ cao điểm, phải tự đầu tư và vận hành đường dây dẫn điện đến trạm của EVN... Đáng lưu ý, còn có thông tin EVN ký với phía Trung Quốc một điều khoản mua điện mà đến nay, nhiều doanh nghiệp VN vẫn đang chịu thiệt hại vì nó.

Đó là việc EVN mua điện của Trung Quốc, chưa kể giá đắt hơn giá mua thủy điện nhỏ trong nước mà ngay cả khi phía VN tự phát được điện, lỡ... tràn ngược công suất trở lại phía Trung Quốc quá 5%, thì không những phải “cho không” số điện đó, phía EVN còn bị phạt. Chính vì thế, đơn vị điều độ điện đã kiên quyết yêu cầu các thủy điện nhỏ giảm phát hoặc ngừng phát điện để tránh tràn ngược công suất. Theo một quan chức Hiệp hội Năng lượng VN, đã là hợp đồng, nếu thấy không có lợi cho các doanh nghiệp VN thì hoàn toàn có thể đàm phán, ký lại.

Tuy nhiên, sâu xa đằng sau tất cả việc EVN có thể ký với phía Trung Quốc điều khoản mà các doanh nghiệp thủy điện nhỏ có thể thiệt, hay việc đàm phán giá điện khó khăn chính là vị thế độc quyền của EVN. Hiệp hội Năng lượng đã chỉ rõ Tổng công ty truyền tải, các tổng công ty phát điện, Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia, Công ty mua bán điện... cần được độc lập, tách khỏi EVN.

Trong khi đó, ông Trần Viết Ngãi, chủ tịch Hiệp hội Năng lượng VN, luôn cho rằng thị trường điện hiện nay chưa thật là thị trường. Theo ông Ngãi, thị trường phải có nhiều người mua, nhiều người bán. Chứ nhiều người bán mà chỉ có một người mua, ông mua đó lại chiếm tới 60% nguồn phát điện thì khó cho cạnh tranh. Là chủ doanh nghiệp trực tiếp vận hành thủy điện nhỏ mỗi ngày, ông Hoàng Minh Tuấn, chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nam Tiến, cũng cho rằng thị trường phát điện cạnh tranh hiện nay chỉ là lý thuyết, thực tế “làm gì có thị trường mà cạnh tranh”.

Khi giá điện sẽ theo thị trường từ năm 2013 mà tới sau năm 2022, tức ít nhất 10 năm nữa, mới thị trường hóa ngành điện, lúc đó người dân mới được chọn doanh nghiệp cung cấp điện cho mình theo chất lượng, giá cả là... quá lâu. Vì vậy, càng cần minh bạch các lý do, tăng trách nhiệm giải trình để tránh người dân có thể hiểu lộ trình thị trường quá dài là lợi cho EVN, không hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng.

CẦM VĂN KÌNH