Học và thi

Đó là cho phép thí sinh mang các thiết bị ghi hình, ghi âm vào phòng thi nhưng phải là các loại máy ghi âm, ghi hình, máy ảnh chỉ có chức năng ghi thông tin, không truyền được thông tin ra ngoài phòng thi và người sử dụng không nghe được âm thanh, không xem được hình ảnh trực tiếp, tại chỗ nếu không có thiết bị hỗ trợ khác.

Đây quả là một quy định rắc rối và phiền toái đang gây tranh cãi trong kỳ thi tuyển sinh đại học năm nay. Trách nhiệm giám thị - người phải quyết định máy nào được đem vào phòng thi, máy nào không - đang bị thử thách lớn. Nhưng người bị thử thách nhiều hơn là thí sinh, người cần phải toàn tâm toàn ý cho việc làm bài, không bị phân tâm vào việc quay cóp hay bị quay cóp, việc ghi hình hay bị ghi hình. Phải chăng tố cáo tiêu cực trong phòng thi được san sẻ bớt lên vai của thí sinh?

Có người mách nước sao không gắn cho mỗi phòng thi vài camera tự động truyền trực tiếp hình ảnh đến phòng chủ tịch hội đồng coi thi và thanh tra, vừa hiệu quả lại vừa không gây căng thẳng cho giám thị lẫn thí sinh. Xin thưa, camera tối tân lắp tại trạm cân xe Dầu Giây còn không đọc nổi... số xe, còn chiếc cân hiện đại từng cứ... hư hoài nên xe nào cũng qua ải được hết. Người phát minh thiết bị hiện đại thì người cũng có cách vô hiệu hóa thiết bị đó, bởi tất cả đều từ cái đầu của con người.

Vậy là đành bất lực để tình trạng gian lận trong thi cử ăn mục ruỗng cơ thể xã hội sao? Không! Có cách hữu hiệu để chống gian lận, nhưng cách đó không bắt đầu từ giáo dục và không chỉ bó hẹp trong ngành giáo dục.

Trước hết đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT, từ trong nhận thức của lãnh đạo cấp ủy và chính quyền phải thay đổi. Nếu cấp ủy và lãnh đạo chính quyền kiên quyết nghiêm trị những cán bộ dưới quyền dám chạy theo thành tích, làm ăn gian dối, khuyến khích cán bộ làm việc trung thực thì những biểu hiện gian lận sẽ giảm đi nhanh chóng hơn là dùng biện pháp kỹ thuật hiện đại hay quy định hành chính. Vấn đề chỉ là ở chỗ có dám làm không, có chịu làm không. Người lãnh đạo hoàn toàn có thể nhận biết ai là người làm ăn gian dối với ai là người làm ăn trung thực. Do vậy, đấu tranh chống tiêu cực trong Đảng và chính quyền phải đi trước. Cỏ phải diệt từ gốc chứ không phải bằng cách cắt ngọn.

Còn biện pháp lâu dài là từ thay đổi nhận thức của người học. Ở Việt Nam, người học từ xưa đến nay học để đi thi, đi thi để có chỗ làm tốt, để làm “quan”. Người học là vậy nên người dạy phải chiều theo, dạy để đi thi, trước tiên là để học sinh làm bài kiểm tra hay trả bài đạt điểm cao. Người học và người dạy là vậy nên bộ máy quản lý giáo dục cũng phải thích ứng theo, đưa ra một hệ thống vô vàn quy định về đánh giá bằng điểm số ngay từ lớp 1, về lên lớp, về thi cử, về thi đua, về đánh giá giáo viên thông qua điểm số của học sinh. Các quy định này lại thành... mục tiêu phấn đấu cốt tử của giáo viên, thành mối quan tâm hàng đầu của họ. Đến mức mà có học sinh nhận ra rằng việc mình được lên lớp hay thi đậu còn quan trọng với thầy cô hơn là với... chính mình. Mục tiêu sâu xa là học để biết phải trái, học để hành, học để làm người đã bị bỏ qua.

Không ít người tin chắc rằng động lực để học chỉ có thể là thi cử, mà trước hết là điểm số. Xin đưa một dẫn chứng từ Phần Lan, một nước có nền giáo dục được đánh giá rất cao qua kết quả xuất sắc mà học sinh 15 tuổi nước này đạt được ở các kỳ thi do PISA (chương trình đánh giá học sinh quốc tế - Programme for International Student Assessment) tổ chức ba năm một lần. Bí quyết của giáo dục Phần Lan là gì? Đó là người Phần Lan không hề coi trọng mọi kỳ sát hạch học sinh, họ không bao giờ mở các lớp chuyên để đào tạo “gà nòi” đi thi PISA, đi thi Olympic như ở một số nước khác.

Các thầy cô Phần Lan tuyệt đối không giảng dạy vì thi cử, học sinh cũng tuyệt đối không học vì thi cử. Trường học của họ là nơi học sinh học tập với niềm vui thích tuyệt đối. Giáo sư Pasi Sahlberg, nhà giáo dục nổi tiếng của nước này, tiết lộ: “Chúng tôi chuẩn bị cho trẻ em học cách để học chứ không phải học cách để làm một bài kiểm tra”. Giáo dục Việt Nam trước sau rồi cũng phải đi theo con đường này, còn sớm hay muộn là do khi nào những nhà lãnh đạo ý thức được vấn đề. Sớm một năm, đất nước thay đổi theo chiều hướng tích cực sớm một năm.

TS HỒ THIỆU HÙNG