Phóng to

GS.TS Nguyễn Đức Dân - Ảnh: Viễn Sự

Chỉ những từ ngữ liên quan đến “bụng” nhưng tiếng Việt có thể diễn giải được một tập hợp rất rộng lớn, gần như tất cả suy nghĩ sâu kín, những giá trị tinh thần của người nói.

Cái hay nữa là nếu đem so sánh với những ngôn ngữ thông dụng khác, tiếng Việt là ngôn ngữ duy nhất biểu thị được tập hợp ý nghĩa này.

Ông nói nếu chịu khó “cãi nhau” về những mâu thuẫn ấy của tiếng Việt thì sẽ hiểu tiếng Việt sâu sắc hơn, yêu tiếng Việt nhiều hơn.

Bài viết “Cái bụng... chứa tinh thần” chỉ bàn về nhóm từ nhỏ trong tiếng Việt, nhưng GS.TS Nguyễn Đức Dân nói bài viết ấy không phải là ý nghĩ bất chợt trong ông. Gần 15 năm trước, tính đa nghĩa của những nhóm từ như nhóm từ này và sự mâu thuẫn về cách sử dụng từ trong tiếng Việt đã được ông in thành cuốn Logic và tiếng Việt - NXB Giáo Dục 1996.

Theo ông, yêu tiếng Việt đừng yêu suông, bao nhiêu câu chuyện hay về từ ngữ thường dùng bày ra đấy. Nếu ta chịu khó “cãi nhau”, vặn vẹo nhau sẽ vỡ ra được nhiều bài học về tiếng Việt.

“Người ta cứ cãi nhau đủ chuyện. Nhưng câu chuyện đáng cãi nhất là vì sao lại dùng những từ ngữ như thế để cãi, để giao tiếp thì ai cũng mặc định và không thấy được sự mâu thuẫn đã làm nên tính phong phú, hấp dẫn của tiếng Việt” - GS.TS Nguyễn Đức Dân bày tỏ.

Biết câu chuyện của mình trở thành câu chuyện của bạn đọc trong tuần, ông bảo: “Đấy nhé! Mới chỉ chuyện “bụng dạ” mà đã tốn nhiều giấy mực đến thế, tiếng Việt còn vô vàn chuyện để nói. Cứ tìm những chuyện mâu thuẫn, khúc mắc của tiếng Việt mà cãi cho ra “cái lý của tiếng Việt” thì mới hiểu và yêu tiếng mẹ đẻ được!”.