Bởi vì người tài, người giỏi được trả lương không đủ sống. Họ không nuôi nổi bản thân thì nói chi đến việc tiếp tục học hành, nghiên cứu, sáng tạo? Nếu muốn tiếp tục tồn tại và sáng tạo thì đương nhiên họ phải tìm đến một chỗ khác, thậm chí một đất nước khác. Hoặc nếu ở lại sẽ phải làm thêm một nghề tay trái để sống. Và khi phải chú tâm vào nghề tay trái để kiếm sống sẽ không còn thời gian cho cái nghề tay phải từng là tài năng của mình.

Bởi vì chủ nghĩa bình quân còn tồn tại phổ biến ở xã hội ta. Người tài, người làm được rất nhiều việc và một người kém tài đều được trả công như nhau.

Bởi vì quan niệm giá trị đang thay đổi. Người ta ngày càng coi trọng vật chất hơn trí tuệ, đạo đức. Quan niệm đó đi vào từng ngóc ngách của đời sống, ngay cả chốn học đường. Tôi nhớ hồi mình còn đi học, những HS giỏi thường được thầy cô bạn bè rất yêu mến, dù đó là một HS rất nghèo. HS học dốt thì không ai thèm chơi. Ngày nay thì sao? Một HS giỏi nhưng nghèo sẽ có ít bạn hơn là một HS giàu học kém.

Mỗi ngày trên tivi chúng ta đều thấy vô số mẩu quảng cáo lấy hình ảnh người đàn ông ham mê bia rượu được cho là có “bản lĩnh đàn ông”, còn người “sành điệu” là người đi xe đời mới, ăn mặc đúng mốt, điện thoại đời mới... Chẳng thấy chỗ nào lấy hình ảnh một người tài năng làm mẫu quảng cáo cả. Khắp nơi tổ chức thi phụ nữ đẹp chứ có thấy ai tổ chức thi phụ nữ giỏi, phụ nữ tài năng?

Bởi vì bao nhiêu thế hệ SV được đào tạo bài bản, thậm chí được cử đi học nước ngoài nhưng lại chẳng được làm đúng chuyên môn đã được đào tạo. Thật quá lãng phí! Một ví dụ đơn giản: phải mất ít nhất sáu năm để đào tạo một bác sĩ, nhưng có quá nhiều bác sĩ lại không tìm được việc làm, phải đi làm trình dược viên; trong khi đó chỉ cần trình độ trung học là có thể làm trình dược viên được rồi.

Đừng trách họ không chịu đi vùng sâu, vùng xa nơi còn thiếu bác sĩ. Chưa cần nói đến chuyện lương bổng chẳng đủ sống, mà việc phải xa gia đình và mất cơ hội tiếp cận với tri thức mới cũng là cái mà hầu như không ai muốn.

Bởi vì tại không ít cơ quan người tài giỏi thậm chí còn bị trù dập vì cái “tội” dám giỏi hơn sếp!

Bởi vì lương tháng của một giáo sư tiến sĩ chẳng bằng catsê một đêm diễn của một ca sĩ chưa qua đào tạo.

Bởi vì một ca sĩ được đào tạo bài bản, có tài năng thật sự lại chẳng được mọi người ái mộ bằng một ca sĩ hát nhép.

Bởi vì... bởi vì... có quá nhiều những cái “bởi vì” như thế.

Bởi vì chúng ta không biết trân trọng tài năng, không dành cho nhân tài những cơ hội tốt để họ có thể cống hiến thật nhiều cho xã hội, cho đất nước.

Mọi người hẳn đều biết những điều bất hợp lý như tôi đã nêu. Chừng nào đất nước chưa giải quyết được những bất hợp lý đó thì đừng hỏi nhân tài đang ở đâu!